Archive for November, 2010

November 30, 2010

Lao People’s Democratic Republic’s National Day

 

Lao People’s Democratic Republic’s National Day, December 2nd 2010

Hillary Rodham Clinton
Secretary of State
Washington, DC
November 30, 2010

On behalf of President Obama and the people of the United States, I congratulate the people of the Lao People’s Democratic Republic on your National Day on December 2.

This year, the United States and Laos marked 55 years of diplomatic relations, and I was honored to welcome Deputy Prime Minister Thongloun Sisoulith to Washington in July for the most senior-level visit from Laos since 1975. Laos has made notable political, social, and economic progress in recent years, and our two countries have done a great deal to strengthen our bilateral relationship. From signing a landmark Open Skies Agreement that facilitates international travel, to increasing military-to-military cooperation, to collaborating in the fight against pandemic diseases, the United States is committed to working with Laos in areas of mutual interest. We will continue working together to reduce the impact of unexploded ordnance from previous conflicts, address education and environmental challenges in the Lower Mekong region, and promote sustainable economic development. As part of these endeavors, we support the Lao Government’s efforts to join the World Trade Organization and to fully implement our Bilateral Trade Agreement.

On this festive occasion, I wish all Lao people a happy celebration with peace and prosperity in the coming year.

November 29, 2010

Wisconsin lawmakers help push bill that would open national cemeteries to Hmong veterans of Vietnam War

Cached:  http://www.postcrescent.com/article/20101121/APC0101/11210390/Lawmakers-push-bill-for-Hmong-vets

By Steve Wideman • Post-Crescent staff writer • November 21, 2010

————-

File downloads

————

SENG LY and his wife, My Thao, share lunch at Valley American Asian Foods, a store they own on Elsie Street in Appleton. Seng Ly's alliance with U.S. military troops during combat missions in Vietnam eventually led his family to flee to the United States. (Post-Crescent photo by Sharon Cekada)

APPLETON — Hmong army Maj. Lo Lee’s instructions were crystal clear.

Fight the communist North Vietnamese army in Laos. Stop enemy soldiers and supplies from using the Ho Chi Minh Trail and, most urgently, rescue any U.S. pilot blown out of the sky over Laos.

“When an American pilot was shot down, our instructions were to get that pilot out no matter what the cost. Even if five or 10 Hmong soldiers died, we were never to give up,” said Lee, who four decades later is leader of the Hmong-American Partnership in Appleton.

Some 20,000 Hmong soldiers were killed during more than a decade of fighting as part of the war the U.S. secretly waged in their homeland of Laos during the Vietnam War era. After the war ended, thousands more Hmong were killed at the hands of the communist Laotian government. Still thousands more were forced to flee, never to return.

Even so many years later, their dedication is fueling a push in Congress to allow Hmong veterans to be buried in national cemeteries. Twenty-three representatives, including four from Wisconsin, are sponsoring a bill to extend the burial benefit now reserved mostly for U.S. military personnel.

The proposal, which awaited action in a subcommittee as federal lawmakers returned to work this past week, underscores the often forgotten sacrifice made by a far-away people who, through war, became inextricably linked to places like Appleton, Menasha and Neenah.

“Our Hmong veterans fought shoulder to shoulder with American soldiers during the Vietnam War. Our nation owes a debt of gratitude to these patriotic individuals, and their service should be honored with burial benefits in our national cemeteries,” U.S. Rep. Jim Costa, D-Calif., author of the bill, said in July when he introduced it.

Costa estimates that about 6,900 Hmong veterans would be eligible for the benefits. The Department of Veterans Affairs would have to verify their service.

The federal government operates 131 national veterans cemeteries in 39 states, including one in Wisconsin. Also, state officials say the federal change automatically would open up Wisconsin’s three state veterans cemeteries to Hmong soldiers if they are state residents when they die.

That would suit Lee.

“It would be a matter of pride, privilege and honor for Hmong veterans to be buried alongside their colleague soldiers from the United States…,” he said.
State cemetery option

Wisconsin rules that block burial of Hmong veterans in state cemeteries automatically would change to match federal law if Congress approved the bill, said Mark Mathwig, director of the Bureau of Cemeteries for the state Department of Veterans Affairs.

“Everything that applies to national cemeteries applies to state veterans cemeteries,” Mathwig said, noting one additional state rule requires veterans seeking burial in state cemeteries to be Wisconsin residents when they die.

Wisconsin’s only national cemetery, the Wood National Cemetery, located on the grounds of the Clement J. Zablocki VA Medical Center in the community of Wood near Milwaukee, has no room for new burials. But, all three state-run cemeteries have available space, Mathwig said.

Although it sounds simple enough, there could be a catch.

Because of the secret nature of the war in Laos, Hmong veterans were not provided the discharge papers given to U.S. military members when the war ended for them.

That paperwork traditionally is required as proof of military service when applying for veterans benefits, said Jon Li Donne, veterans service officer for Waupaca County.

“The question is, seeing (as) the Hmong weren’t American citizens when the CIA bought them, they may not be recognized as veterans because they (Congress) would have to give them full veterans benefits,” Meidam said.

But Costa’s bill narrowly defines its intent as interment in national cemeteries without any provisions for extending additional benefits.

A similar benefit was previously accorded to members of the Philippine military who aided the United States during World War II.

U.S. Rep. Steve Kagen, D-Appleton, said Hmong soldiers deserve the burial benefit and he hopes Congress acts soon on the bill.

“Our comrades in arms, the brave Hmong who fought with us in Vietnam, also deserve to be interred in our national cemeteries…,” Kagen said.
‘We relied on each other’

Lee’s role in the war primarily was to assess the needs of surviving relatives of the dead soldiers.

“I would travel from region to region to gather data. It was a very difficult thing,” Lee said. “There were so many families where the father was killed, leaving several children in the 6-to-7-year-old range and just the wife to take care of them.”

“Imagine what it must have been like to figure out how to feed all those children. It was terrible,” Lee said.

Sometimes an elderly Hmong couple would lose their only son to the war — a son who had taken care of them.

“That was a horrible memory for those older people. They would cry and cry. I saw many people in that situation,” Lee said.

Lee said it wasn’t a difficult decision for the Hmong to help the Americans.

“Our people had been living with communism and didn’t like the system. The Americans came, and America was a superpower that had a good chance to win the war.”

American veterans of the Vietnam War also want to see their Hmong comrades honored with the burial benefit.

“I don’t think most (Vietnam veterans) would have a problem with the Hmong being buried in national and state veterans cemeteries. They (Hmong) did a lot to help the U.S. out in the war,” said Leon Meidam, a member of Vietnam Veterans of America Chapter 351 in the Fox Cities.

Meidam served two tours of duty in Vietnam with the 101st Airborne Division in 1970 and 1971, first in a ground reconnaissance unit and then as a crew member flying small helicopters to either to fire directly on enemy soldiers or to search out targets for bombing missions by other pilots.

“The Hmong paid quite a price for helping the United States and got a lot of (downed American pilots) out of Laos,” Meidam said. “A lot of people don’t know what they did.”

Lee doesn’t know what made the relationship between the Hmong and Americans so strong.

“But you could see in the eyes and faces of the American soldiers that they trusted us and wanted to help us so much,” he said. “We relied on each other so much.”

Steve Wideman: 920-993-1000, ext. 302, or swideman@postcrescent.com

November 28, 2010

Case Study from Thai Side: Let’s hope Laos hangs on to its identity

Cached:  http://www.nationmultimedia.com/2010/11/25/politics/Let&039;s-hope-Laos-hangs-on-to-its-identity-30143128.html

By Supalak Ganjanakhundee
The Nation
Published on November 25, 2010

Raising King Anouvong’s statue in the Laotian capital Vientiane could either be seen as a direct challenge to Thailand’s superior status or a strong message calling on its citizens to be brave and its ruling regime to stand firm in the face of dominance from all directions.

It is interesting that the Marxist-Leninist regime chose to use ancient kings instead of communist icons and contemporary heroes for its state-building endeavour. This could possibly be because the Laotians worship kingly spirits – they would never bow to a commoner.

Before King Anouvong, Laotian authorities put up King Fa Ngum’s statue in January 2003 as a memorial to the great unifier of the Lan Xang Kingdom in the 14th century.

Statues of old kings are not new to Vientiane. There’s already one of King Xetthathirat, who moved the capital city from Luang Prabang to Vientiane 450 years ago, and King Sisavang Vong, who played a part in the country gaining independence from the French.

The newest statue of King Anouvong, meanwhile, tells the story of a brave struggle against Siamese conquerors during his reign from 1805 to 1828.

King Anouvong took the throne when the Lan Xang kingdom was a part of the Siamese kingdom and he decided to shake off the yoke when, on a visit to Bangkok, he saw the harshness meted out to Lao prisoners. History has it that he personally was treated badly while attending King Rama II’s funeral.

Though he lost the battle against Siam, King Anouvong became a national hero and legend for the Lao people, even though in the Thai point of view, he was a mere rebel. The Siamese army ransacked the Lao capital, causing the downfall of the Lan Xang kingdom.

The ruling Lao People’s Revolutionary Party put up the statue as a memorial to the great king 182 years later and to mark the capital city’s 450 years.

The 8-metre statue faces the west, gazing across the mekong River at Thailand. His left hand holds up a sword, as his right hand points forward.

The Laotian government explained that the statue is meant to look like the king is mobilising his troops, but the costume is that of peaceful times. The king’s belt features the Naga, which is a Buddhist symbol of peace.

Government officials said the statue depicted King Anouvong as a brave king who never surrendered to Siamese dominance and is meant to remind the citizens that the country needs a leader like him.

Laos is a tiny country surrounded by big ones – Thailand is in the west, Vietnam in the east and the giant China in the north.

A balance of power among the major powerhouses is the only key for its survival.

These days, China is pouring a lot of resources into Laos in terms of grants, financial aid, soft loans and investment. It is difficult to resist an influx of Chinese people and cultural influence into Laos.

Meanwhile, Vietnam’s influence over the ruling party is also difficult to resist because they share a common history of struggling for independence. As for Thailand, it is practically a blood brother and has influenced Laos economically, socially and culturally for a long time.

Let’s hope that King Anouvong helps the brave Laotians protect their tiny nation from being taken over by others.

———-

———-

MORE: [PDF]

File Format: PDF/Adobe Acrobat – Quick View
of the committee responsible for the casting of the King Anouvong statue. Standing Deputy Prime Minister Somsavat Lengsavad, who led the meeting,
www.laoembassy.com/
———–

=============================

ฤกษ์มหาปฏิวัติเดือนตุลา สมโภชอนุสาวรีย์’เจ้าอะนุวง’

Cached:  http://www.bangkokbiznews.com/home/detail/politics/education/20101112/362558/

โดย : ทีมข่าวพิเศษ : เรื่อง / จิระศักดิ์ วงศ์คำจันทร์

ประชาชนลาวเฉลิม ฉลองเวียงจันทน์450ปี ชาตินิยมแบบคอมมิวนิสต์ลาว เชิดชูสดุดี”เจ้าอะนุวง”อย่างสูงส่ง เปิดอนุสาวรีย์สูง8.29เมตรบนแท่นสูง 5.50เมตร

“บรรดา สหายและแขกผู้มีเกียรติ โครงการปั้นหล่ออนุสาวรีย์เจ้าอะนุวง ได้สำเร็จเรียบร้อยแล้ว คณะกรรมการเฉลิมฉลองเวียงจันทน์เป็นนครหลวง 450 ปี ขอมอบโครงการดังกล่าวนี้ ให้กระทรวงแถลงข่าวและวัฒนธรรม พร้อมด้วยนครหลวง เป็นผู้รับผิดชอบปกปักรักษา คุ้มครองทำให้อนุสาวรีย์เจ้าอะนุวง ยืนยงเสถียรมั่นอยู่คู่ฟ้าดินลาวชั่วกาลนาน

…พร้อมกันนั้นก็เอาสถานที่สักการบูชา แห่งนี้ เป็นที่ศึกษาอบรมลูกลาวหลานลาว ให้มี ‘น้ำใจฮักเซื้อแพงซาด’ อันดูดดื่ม เตรียมพร้อมอุทิศตนให้แก่บ้านเมือง ในเฉพาะหน้านี้คือการเข้าร่วมการแข่งขันต่างๆ เพื่อสร้างผลงานอันใหญ่หลวงไว้ต้อนรับกองประชุมใหญ่ของพรรคฯ ที่จะมาถึงนี้ สร้างสรรค์ สปป.ลาวเรา ให้เจริญวัฒนายิ่งๆ ขึ้น สมดั่งความมุ่งมั่นปรารถนาอันแรงกล้า ของบรรพบุรุษของพวกเรา ใน วาระอันเป็นสิริมงคล ข้าพเจ้าขอเป็นเกียรติเรียนเชิญสหายจูมมะลี ไซยะสอน เลขาธิการคณะบริหารงานใหญ่ศูนย์กลางพรรคฯ ประธานประเทศ ลั่นฆ้องเปิดอนุสาวรีย์เจ้าอนุวง นับตั้งแต่วินาทีนี้เป็นต้นไป..”

จบคำกล่าวรายงานของ สหายสมสะหวาด เล้งสะหวัด กรรมการกรมการเมืองประจำศูนย์กลางพรรคฯ รองนายกรัฐมนตรี สหายจูมมะลี ไซยะสอน ได้ทำพิธีจุดธูปเทียนชัย และลั่นฆ้องชัย 9 ครั้ง ถวายแด่ ‘เจ้าอะนุวง’ วีรกษัตริย์องค์สุดท้ายแห่งราชวงศ์ล้านช้างเวียงจันทน์

ณ สวนสาธารณะริมฝั่งโขง ตรงข้าม อ.ศรีเชียงใหม่ จ.หนองคาย รูปปั้นเจ้าอะนุวง ยืนตระหง่าน ด้วยท่วงท่าของกษัตริย์นักรบ พระหัตถ์ซ้ายกุมพระแสงดาบ พระหัตถ์ขวาผายไปเบื้องหน้า โดยมีพระพักตร์ผินลงไปทางใต้

นับเป็นอนุสาวรีย์กษัตริย์ลาวแห่งที่ สาม ซึ่งประดิษฐานอยู่ในเขตนครหลวงเวียงจันทน์ เป็นอนุสาวรีย์ที่ใหญ่ที่สุดและสูงที่สุด คือจากพื้นดินถึงจอมเกศ มีความสูง 14.99 เมตร เฉพาะรูปปั้นสูง 8.29 เมตร และแท่นรับรองสูง 5.50 เมตร

รูปปั้นเจ้าอะนุวง หล่อด้วยทองแดง คิดเป็นน้ำหนักถึง 8 ตัน โดยการบริจาคของกลุ่มบริษัท MMG จากสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งลงทุนขุดค้นแร่ทองคำและทองแดงอยู่ที่เมืองวีละบุลี แขวงสะหวันนะเขต

พิธีสมโภชและเฉลิมฉลองอันยิ่งใหญ่นี้ ได้ถ่ายทอดผ่านทีวีดาวเทียมของรัฐและเอกชนไปทั่วโลก เมื่อเย็นวันอาทิตย์ที่ 7 พฤศจิกายน ศกนี้

พรรคประชาชนปฏิวัติลาว พรรคแห่งลัทธิมาร์กซ-เลนิน มีเข็มมุ่งในอันที่จะทำให้ ‘ลาวใน’ กับ ‘ลาวนอก’ เกิดความปรองดองชาติ และรวมใจเป็นหนึ่งเดียว จึงหันมาให้ความสำคัญกับ ‘วีรกรรมแห่งวีรชน’ ของกษัตริย์ลาวในอดีต ดั่ง ปรากฏในคำกล่าวรายงานของ สหายบัวเงิน ซาพูวง รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงแถลงข่าวและวัฒนธรรม และเป็นประธานคณะอนุกรรมการโครงการปั้นหล่ออนุสาวรีย์เจ้าอะนุวง

“วันนี้วันที่ 7 เดือนพฤศจิกายน ค.ศ.2010 ซึ่งตรงกับวันอาทิตย์ วันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 12 พ.ศ.2553 ซึ่งตรงกับวันมหาปฏิวัติสังคมนิยมเดือนตุลาที่ลือชื่อของชนชั้นกรรมาชีพ และชนชั้นกรรมกรในโลก ได้หมุนเวียนมาบรรจบครบรอบ 93 ปี คณะกรรมการรับผิดชอบจัดงานเฉลิมฉลองนครหลวงเวียงจันทน์ครบรอบ 450 ปี พร้อมด้วยคณะพรรค อำนาจการปกครองนครหลวงเวียงจันทน์ กระทรวงแถลงข่าวและวัฒนธรรม ได้เชื้อเชิญพ่อแม่พี่น้องมาเต้าโฮมกันอยู่ในสถานที่อันศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ เพื่อจะได้พร้อมกันเปิดพิธีประดิษฐานและสมโภชอนุสาวรีย์เจ้าอะนุวง วีรกษัตริย์ผู้องอาจกล้าหาญ และ ‘บ่ยอมจำนน’ ของอาณาจักรลาวล้านช้างเวียงจันทน์..”

‘มหาปฏิวัติสังคมนิยมเดือนตุลา’ ที่สหายบัวเงิน กล่าวอ้างนั้นคือเหตุการณ์เมื่อ ‘สหายเลนิน’ เดินทางจากฟินแลนด์เข้ามาเป็นผู้นำการปฏิวัติ โดยมอบหน้าที่ทางการทหารให้กับ ‘สหายทรอสกี้’

คืนวันที่ 6 พฤศจิกายน ค.ศ.1917 (ตามปฏิทินแบบสากล) พรรคบอลเชวิกได้ทำการยึดอำนาจในกรุงเปรโตกราด โดยยึดสถานที่สำคัญของประเทศ ให้เรือรบระดมยิงใส่พระราชวังฤดูหนาว จนรัฐบาลเคเรนสกี้ (รัฐบาลตัวแทนแห่งราชวงศ์โรมานอฟ) ไม่สามารถหยุดยั้งได้

7 พฤศจิกายน ค.ศ.1917 เลนินจึงจัดการประชุมสภาโซเวียของประชาชนชาวรัสเซียทั้งมวลว่า รัฐบาลชั่วคราวได้ล่มสลายแล้ว และเปลี่ยนชื่อเป็นสภาผู้ตรวจการของประชาชนให้มีอำนาจในการปริหารประเทศ

ใครเล่าจะนึกว่า สหายชาวลัทธิมาร์กซ-เลนิน แห่งสาธารณรัฐฝั่งซ้าย จะนำเอา ‘ฤกษ์ล้มเจ้ารัสเซีย’ มาเป็น ‘ฤกษ์รักเจ้าลาว’ กษัตริย์องค์สุดท้ายแห่งเวียงจันทน์?

แม้การก่อสร้างอนุสาวรีย์ของเจ้าอะนุวง ถือเป็นหนึ่งในทั้งหมด 21 โครงการที่ทางการลาวได้วางไว้ในแผนการเฉลิมฉลองการสถาปนานครหลวงเวียงจันทน์ ครบรอบ 450 ปี ที่กำหนดจะมีขึ้นในวันที่ 15-21 พฤศจิกายน 2553 แต่ในความรู้สึกของประชาชาติลาว การกอบกู้เอกราชที่ล้มเหลวของ ‘เจ้าอะนุวง’ ยังคงเป็นประวัติศาสตร์ บาดลึกมายาวนาน
0 0 0

โครงการก่อสร้างและปั้นหล่อเจ้าอะนุวง ได้ใช้เวลารวดเร็วมาก โดยเริ่มขึ้นเมื่อต้นปี 2553 คณะอนุกรรมการก่อสร้างฯ กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ลงสำรวจเก็บข้อมูลที่เมืองเซโปน แขวงสะหวันนะเขต จนสามารถค้นพบเอกสารทางประวัติศาสตร์และเชื้อสายคนที่ 6 ของเจ้าอะนุวง
อิงตามข้อมูลทางประวัติศาสตร์นั้น คณะอนุกรรมการ จึงได้ออกแบบเกี่ยวกับรูปโฉมโนมพรรณ การทรงเครื่องและอิริยาบถของพระองค์ ผ่านเวทีการประชุมสัมมนาทางวิชาการหลายครั้ง จึงเสนอขอคำชี้นำ และได้รับการอนุมัติจากองค์การสูงสุดของพรรคและรัฐ

‘สหายบัวเงิน’ ได้อธิบายความหมายของท่วงท่าอิริยาบถของเจ้าอะนุวง อันสำคัญยิ่งผ่านรายการข่าวทาง ‘โทละพาบแห่งซาดลาว’ ตอนหนึ่งว่า

“นักประวัติศาสตร์ได้ประชุมกันจนได้ข้อ คิดเห็นร่วมกันว่า ท่ามือของท่านที่ผายไปเบื้องหน้านั้น หมายถึงท่านให้อภัยแก่ผู้ที่เคยรุกราน เข่นฆ่าประชาชนพลเมืองลาว รวมทั้งตัวท่านเองอย่างโหดเหี้ยมสามานย์เมื่อก่อนนั้น ท่านอโหสิกรรม ท่านอภัยให้ ท่านก็เตรียมพร้อม แสดงความเป็นมิตร เป็นเพื่อนที่ใกล้ชิดที่ดีกับทุกๆ ชาติ กับทุกๆ ประเทศอยู่ในโลกใบนี้ อันนี้ข้าพเจ้าว่าเป็นความหมายคำนิยามที่สอดคล้องกับจิตใจของหลายๆ คน ยุคนี้เป็นโลกแห่งการพัวพัน สันติภาพ มิตรภาพ ก็คือการสร้างสรรค์พัฒนา ดังนั้นสิ่งที่เป็นอดีต สิ่งที่เป็นประวัติศาสตร์ พวกเราอโหสิกรรมให้ แต่พวกเราก็คิดว่า จะไม่ให้ความระทมขมขื่นหวนกลับคืนมาอีก”

คำว่า ‘ผู้รุกราน’ ที่สหายบัวเงินใช้เรียกแทน ‘กองทัพสยาม’นั้น ก็ไม่ต่างจากพิธีกรทีวีลาวทุกช่อง ต่างเรียกขานคู่สงครามของเจ้าอะนุวงว่า ‘ศักดินาต่างด้าว’ พรรคและรัฐบาล ต่างตระหนักดีถึงความละเอียดอ่อนในมุม ‘ประวัติศาสตร์บาดลึก’ ระหว่างไทย-ลาว

แต่ในบทรายงานอย่างเป็นทางการของ สหายสมสะหวาด เล้งสะหวัด กรรมการกรมการเมือง ศูนย์กลางพรรคฯ รองนายกรัฐมนตรี กลับปรากฏคำว่า ‘ศักดินาสยาม’ อย่างชัดเจน

“ประชาชนลาวทุกถ้วนหน้า ล้วนแต่จดจำรำลึกตลอดมาว่า เจ้าอะนุวงคือวีรกษัตริย์องค์หนึ่ง ที่มีน้ำใจรักชาติสูงส่ง ท่านเป็นจอมทัพที่องอาจ กล้าแกร่ง นำพาปวงชนลาวต่อสู้ ผ่านการรุกรานยึดครองของศักดินาสยาม ถึงแม้นว่าพระองค์ท่านจะถูกศัตรูจับกุมคุมขัง ทุบตีทรมานสามานย์ปานใดก็ตาม ท่านก็ยังยึดมั่นในความจงรักภักดีต่อประเทศชาติบ้านเมือง เด็ดขาด บ่ยอมต่อศัตรูหมู่มาร ดั่งที่ประชาชนลาวเราได้รู้ดีแล้วว่า การต่อสู้ภายใต้การนำพาของเจ้าอะนุวง แม้ว่าจะไม่ได้รับชัยชนะตามความมุ่งมาดปรารถนาก็ตาม แต่ได้เป็นแบบอย่าง กระจกส่องทางอันใสแจ้งแห่งน้ำใจต่อสู้ ยอมเสียสละทุกสิ่งทุกอย่าง เพื่อกอบกู้เอกราชเอามาให้ชาติของตน ทั้งยกให้เห็นน้ำใจรักชาติอันสูงส่ง ซึ่งเป็นมรดกอันล้ำค่าไว้ให้รุ่นลูกหลานของเรา สืบทอดมาจนถึงทุกวันนี้..”

สิ่งที่พรรคประชาชนปฏิวัติลาว พรรคแห่งลัทธิมาร์กซ-เลนิน ได้มีมติเห็นชอบให้การยกย่องเชิดชูเจ้าอะนุวง ก็เนื่องมาจากเหตุผลที่ ‘สหายสมสะหวาด’ กล่าวมาข้างต้นนั้นเอง

คำเรียกขาน ‘ศักดินาสยาม’ น่าจะมีการเผยแพร่ผ่านสื่อทีวีลาวเพียงครั้งเดียว เพราะทุกครั้งที่มีรายงานข่าว หรือสกู๊ปข่าวเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ราชวงศ์ล้านช้างเวียงจันทน์ สื่อมวลชนลาว จะได้ใช้คำว่า ‘ศักดินาต่างด้าว’ แทน

อย่างกรณีรายงานพิเศษเรื่อง ‘ก่อนจะสิ้นชื่อลาว’ ทางทีวีของรัฐ ได้ประดิษฐ์คำใหม่ขึ้นมาคือ ‘กองทัพศักดินาอาณาจักรใกล้เคียง’ เรียกแทนชื่อกองทัพสยาม

“ชาติลาวเป็นชาติหนึ่งที่เก่าแก่ในโลก ซึ่งมีประวัติศาสตร์ยาวนาน มีหลายสมัยที่มีชื่อเสียงโด่งดังรุ่งเรือง มีความสงบ ประชาชนอยู่ดีกินดี คนลาวเป็นคนซื่อสัตย์บริสุทธิ์ ฮักหอมสันติภาพ แต่ก็มีหลายครั้งที่ชาติลาวถูกคุกคาม เมื่อ ค.ศ.1778 กองทัพศักดินาอาณาจักรใกล้เคียง ได้โจมตีนครหลวงเวียงจันทน์ จูดเผาพระราชวัง หอโฮงวัดวาอาราม ทั้งกวาดต้อนประชาชนลาวไปแสนกว่าคน ด้วยมูลเชื้อวีรอาจหาญไม่ยอมจำนน ไม่ยอมเป็นขี้ข้าม้าใช้ของบรรพบุรุษ เจ้าอะนุวงก็คือกษัตริย์ลาวองค์หนึ่ง ที่นำพาประชาชนลาวลุกฮือขึ้นต่อสู้ เพื่อกอบกู้เอกราช และปกป้องแผ่นดินด้วยความวีรอาจหาญ เจ้าอะนุวงขึ้นปกครองในปี ค.ศ.1804 โดยมีนามว่า พะเจ้าไซยะเสดถาทิลาดที่ 3 ภายหลังขึ้นครองอำนาจ เจ้าอะนุวงได้นำพาประชาชนลาว สร้างสรรค์ฟื้นฟูอาณาจักรล้านช้างให้รุ่งเรืองเหลืองเหลื่อม”

“ในปี ค.ศ.1827 กองทัพศักดินาอาณาจักรใกล้เคียง ได้กลับมาบุกโจมตีนครหลวงเวียงจันทน์อีกครั้งหนึ่ง ในเวลานั้น เจ้าอะนุวงได้นำพาประชาชนลาวต่อสู้อย่างวีรอาจหาญ แต่สุดท้าย เพราะศัตรูมีอาวุธที่ทันสมัยและกำลังมากกว่าหลายเท่า จึงได้สูญเสียอาณาจักรล้านช้างอีกครั้งหนึ่ง เมื่อเขาได้ชัยชนะแล้ว ก็ได้สั่งเผานครหลวงเวียงจันทน์ ให้เหลือเพียงเถ้าถ่าน และขนเอาทรัพย์สมบัติอันล้ำค่าของลาวไปหมด พร้อมกันนั้น ยังได้จับเจ้าอะนุวงและเชื้อพระวงศ์ทั้งหมดไปประจานและทรมาน จนในที่สุด เจ้าอะนุวงเสียชีวิตในเดือนมกราคม ปี ค.ศ.1829 แม้ว่าการต่อสู้ของเจ้าอะนุวง ไม่ได้รับชัยชนะ แต่มันได้กลายเป็นแบบอย่าง สมแล้วผู้เป็นวีรกษัตริย์ที่เก่งกล้า เป็นลูกหลานของชาติลาวที่องอาจกล้าหาญ เป็นวีรชนของชาติที่คนลาวจักสืบทอด จารึกคุณงามความดีของท่านตลอดกาลนาน”

จากบทรายงานที่นำเสนอผ่านทีวีของรัฐดัง กล่าว แสดงให้เห็นว่า ผู้นำพรรคและรัฐ สปป.ลาว ระมัดระวังการใช้ถ้อยคำที่จะส่งผลกระทบกระเทือนต่อความสัมพันธ์ระหว่าง ไทย-ลาว เนื่องจากพวกเขาทราบดีว่า ในความรู้สึกสำนึกชาตินิยมนั้น เปรียบเสมือนเชื้อไฟไวต่อการจุดกระแสลัทธิคลั่งชาติ

ด้วยเหตุนี้ คำศัพท์ที่ประดิษฐ์ขึ้นใหม่ว่า ‘ศักดินาต่างด้าว’ หรือ ‘กองทัพศักดินาอาณาจักรใกล้เคียง’ จึงถูกนำมาใช้ผ่านสื่อของรัฐ ดังนั้น เจตจำนงของพรรคประชาชนปฏิวัติลาว ในการฟื้นฟูวีรภาพ 3 กษัตริย์ คือ เจ้าฟ้างุ้ม เจ้าไซเสดถาทิลาด และเจ้าอะนุวง ก็คือการสร้างความรักความสามัคคีภายในชาติ มิได้มีจุดหมายที่จะขัดแย้งกับเพื่อนบ้าน

สมกับคำกล่าวของสหายบัวเงิน ที่บอกว่า “ยุคนี้เป็นโลกแห่งการพัวพัน สันติภาพ มิตรภาพ ก็คือการสร้างสรรค์พัฒนา” ลาวเองคงไม่คิดหรอกว่า อนุสาวรีย์เจ้าอะนุวง จะสร้างรอยแผลใหม่ให้แก่ประชาชาติไทย-ลาว ดั่งเช่นในอดีต

—————————-
รู้จัก ‘เจ้าอะนุวง’ ฉบับย่อ

กล่าวสำหรับอาณาจักรล้านช้าง เวียงจันทน์ ภายหลังได้ประกาศเอกราชจากพม่าในปี พ.ศ.2146 ในรัชสมัยของพระวรวงศาธรรมิกราช ซึ่งไม่มีศึกสงครามและการรุกรานจากภายนอกกว่า 100 ปี จนกระทั่งปี พ.ศ.2250 และปี พ.ศ.2256 อาณาจักรล้านช้างหลวงพระบางและจำปาสัก ก็ได้ประกาศแยกตัวออกจากราชอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์ตามลำดับ โดยมีสาเหตุมาจากการแย่งชิงอำนาจระหว่างพี่น้องในราชวงศ์

จากความแตกแยกภายในดังกล่าว ทำให้อาณาจักรล้านช้างทั้งสาม ต้องตกไปเป็นประเทศราชของสยามอย่างสมบูรณ์ พ.ศ.2322 แต่ว่าในส่วนของนครเวียงจันทน์นั้น ก็ได้รับการทำนุบำรุงในทุกๆ ด้านอย่างต่อเนื่อง เฉพาะอย่างยิ่งในรัชสมัย เจ้าไชยเชษฐาธิราชที่ 3 หรือพระเจ้าอนุวงศ์ หรือ ‘เจ้าอะนุวง’ (พ.ศ.2346-2370) นั้น พระองค์ได้ทรงพยายามทำนุบำรุง เช่น โปรดให้สร้างพระราชวังหอโรง วัดศรีบุญเรืองที่หนองคาย หอพระแก้ววัดช้างเผือกที่ศรีเชียงใหม่ สะพานข้ามแม่น้ำโขงจากวัดช้างเผือกมาที่นครเวียงจันทน์ และวัดสตหัสสาราม (วัดแสน หรือวัดศรีสะเกษในปัจจุบัน) เป็นต้น

นอกจากนี้ ยังสันนิษฐานกันว่ามีวรรณกรรมสองเรื่องที่เกิดขึ้นในรัชสมัยเจ้าอนุวงศ์ ก็คือสาส์นลึบบ่สูญ และวรรณกรรมร้อยแก้วเรื่องพระลักษณ์-พระราม

ครั้นปี พ.ศ.2370 พระเจ้าอนุวงศ์ ก็ทรงได้ประกาศกู้เอกราชจากสยาม ซึ่งก็ทำให้พระเจ้าแผ่นดินแห่งกรุงสยาม (พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว) ทรงเห็นว่าเจ้าอนุวงศ์นั้นเป็นกบฏ จึงให้ยกทัพไปตีนครเวียงจันทน์ และก็ให้ควบคุมตัวเจ้าอนุวงศ์ พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์มาที่กรุงสยามในปี พ.ศ.2371

โดยเจ้าอนุวงศ์นั้น ก็สิ้นพระชนม์ในปีเดียวกัน อันถือเป็นการสิ้นสุดของราชวงศ์แห่งอาณาจักรล้านช้างเวียงจันทน์อีกด้วย

ส่วนนครเวียงจันทน์ก็ถูกทำลายอย่างย่อยยับทุกอย่าง มีเพียงวัดศรีสะเกษเท่านั้น ที่รอดพ้นจากการถูกเผาทำลาย
…………

หมายเหตุ : ข้อมูลจาก เนชั่นสุดสัปดาห์ ฉบับที่ 963 วันที่ 12 พฤศจิกายน 2553

คัดย่อบางส่วนจากบท ความเรื่อง ‘นครหลวงเวียงจันทน์ 450 ปี’ โดย ทรงฤทธิ์ โพนเงิน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของหนังสือ ‘เวียงจันทน์ 450 ปี ภายใต้การนำพาอันฉลาดส่องใส’

Tags : เจ้าอนุวง เวียงจันทน์

=============

“เจ้าอะนุ” สถาปัตยกรรม เเห่งเมืองลาว

Cached:  http://www.chaoprayanews.com/2010/08/18/

  • วันพุธ 18 สิงหาคม 2553 9:21

วันนี้ (18 ส.ค.2553) สำนักข่าวต่างประเทศรายงานว่า รัฐบาลลาว มีแผน งานหล่อพระบรมรูปของ “เจ้าอะนุ” สร้างด้วยทองทองแดงที่ผลิตจากเหมืองเซโปน ให้กับทางการถึง 8 ตัน หรือ 8,000 กิโลกรัม เพื่อกิจการนี้

รัฐบาล ลาวโดยกระทรวงแถลงข่าวและวัฒนธรรมเป็นเจ้างานดำเนินการ มีกำหนดจะหล่อพระบรมราชานุสาวรีย์ วีรกษัตริย์พระองค์นี้ เพื่อให้แล้วเสร็จทันเฉลิมฉลองครบรอบ 450 ปีการก่อตั้งนครเวียงจันทน์ในปลายปีนี้

ทองแดงจำนวนดังกล่าวหากคิดตามราคาซื้อขายในตลาดกรุงลอนดอนในเดือนนี้ คือ ประมาณ 7,300 ดอลลาร์ต่อตันก็จะเป็นมูลค่าประมาณ 58,400 ดอลลาร์ หรือ ประมาณ 1,927,000 บาทเศษ

นายริชาร์ด เทเลอร์ ผู้จัดการของ MMG LXML ประจำภูมิ ภาคเอเชียกล่าวว่า บริษัทและเหมืองทองใหญ่ที่สุดของลาว มีความภูมิใจที่ได้มีส่วนร่วมในการสนับสนุนการพัฒนาทั้งด้านเศรษฐกิจและ สังคมของลาว ที่ผ่านมาเหมืองแห่งนี้ได้เคยถวายทองแดงให้แก่วัดหลายแห่งในลาวเพื่อหล่อพระ พุทธรูป

สมเด็จเจ้าอะนุ หรือ พระเจ้าอะนุวง หรือ “เจ้าอนุวงศ์” ที่คนไทยรู้จัก ทรงมีความผูกพันอย่างใกล้ชิดกับประวัติศาสตร์ราชอาณาจักรสยามสมัยกรุงรัตน โกสินทร์

เจ้า อะนุทรงประทับอยู่ในกรุงเทพฯ เป็นเวลาหลายปีที่พระราชฐาน ซึ่งเรียกกันว่า “วังเจ้าลาว” ในปัจจุบันยังปรากฏร่องรอยส่วนกำแพงให้เห็น ที่บริเวณใต้สะพานพระราม 8

หลาย ปีก่อนหน้านี้ทางการลาวได้จัดสร้างพระบรมราชานุสรณ์ของเจ้าฟ้างุม ปฐมบรมกษัตริย์ที่ทรงรวบรวมแผ่นดินลาวให้เป็นปึกแผ่น ถนนเลียบฝั่งแม่น้ำโขงสายหนึ่งในเมืองหลวงตั้งชื่อตามพระนามของพระองค์

เดือน ที่แล้วทางการลาวกับภาคเอกชนของลาวได้จัดพิธีบวงสรวง พระบรมราชานุสาวรีย์ พระเจ้าไซเสดถาทิลาด ที่ประดิษฐานอยู่หน้าหน้าวัดพระธาตุหลวงเวียงจันทน์ เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตรีย์แห่งอาณาจักรล้านช้าง ที่เคยแผ่นอำนาจไพศาลไปทุกทิศ รวมทั้งเคยปกครองอาณาจักรสยามล้านนา ที่มีนครเชียงใหม่เป็นศูนย์กลาง

November 28, 2010

Bangkok-Nong Khai High-Speed Train Project To Be Completed Late 2015, but Laos scraps full rail link to Nong Khai

 

Cached:  http://www.bernama.com/bernama/v5/newsworld.php?id=545904

November 27, 2010 14:39 PM

Bangkok-Nong Khai High-Speed Train Project To Be Completed Late 2015

BANGKOK, Nov 27 (Bernama) — A high-speed train project, a planned joint investment project between Thailand and China, which will link between the Thai capital and Nong Khai province bordering Laos is expected to be completed in late 2015, Thai News Agency (TNA) quoted Supoj Saplom, permanent secretary for Thai Transport Ministry, as saying.

Supoj said after a meeting of the working committee on Friday that the meeting had discussed on preparing a draft of memorandum of understanding (MoU) on the joint venture project. The draft is expected to be ready in early January next year and forward to the cabinet for its consideration later the same month before it is submitted to the parliament for its consideration and approval in February.

The parliamentary process is expected to be completed in March while construction could start in 2011 and furnished in late 2015, Supoj said.

Initially, the Beijing investment on the project between the two countries will be on a 50-50 per cent basis while the Thai finance ministry is responsible on investment details of the project.

Two more senior Thai officials — one from Finance Ministry and the other from Foreign Affairs Ministry — have been appointed to join the working committee as the entire process involves a joint investment between the two countries.

Distance between Bangkok and Nong Khai is about 640 kilometres. Previously, the scheme involved on constructing a high-speed train with dual rail track at construction costs estimated at Bt180 billion. But the costs could be lower between 20-30 per cent after the system is switched to a standard gate high-speed train system. Upon completion, the rail system could lower goods transportation costs as well as boosting tourism between Thailand and Laos.

Thailand’s joint parliamentary meeting on Oct 26 has approved a proposed draft framework of Thailand-China negotiations to construct a high-speed train system in Thailand.

Thai Prime Minister Abhisit Vejjajiva met his Chinese counterpart Wen Jiabao on Nov 12 and the latter agreed to speed up negotiations to construct a high-speed train system in Thailand.

The Chinese premier said the discussion should begin with the details of the routes and format of joint investment, according to Abhisit.

– BERNAMA

Laos scraps full rail link to Nong Khai

———–

Scheme clashes with Chinese-Thai project

cached:  http://www.bangkokpost.com/news/local/205041/laos-scraps-full-rail-link-to-nong-khai

  • Published: 6/11/2010 at 12:00 AM
  • Newspaper section: News

Laos has shelved plans to build a railway to connect its capital with Nong Khai to avoid duplication with a proposed high-speed train project from China to Thailand that would pass through Laos.

Permanent secretary for transport Supoj Saplom was informed by representatives of the Lao Ministry of Public Works and Transport yesterday of the cancellation of the planned 1.65 billion baht project to lay a nine-kilometre-long track from the Tha Naleng railway station on the Laos side of the border to Vientiane.

The track currently crosses into Laos from Nong Khai over the Thai-Lao Friendship Bridge and terminates at Tha Naleng station.

Mr Supoj said Lao authorities determined the project would be redundant given the planned high-speed train project which would link Thailand and China via Laos.

Tha Naleng station will be developed into a cargo yard to service that proposed joint venture, which would have trains travelling at an average speed of 250km/h.

The shelved project was to have been a Thai-Lao joint venture, with a Thai grant covering 30% of its cost and a Thai soft loan taking care of the rest.

However, Lao and Thai transport authorities did agree to build a new bridge next to the friendship bridge across the Mekong River to support trains.

Currently road traffic on the friendship bridge must be halted for two hours when a train crosses the river, which it does twice daily. Thailand will hire a contractor to design the new bridge and both countries will form a joint committee to consider the design and where the bridge will be constructed on the respective countries’ soil.

The Lao and Thai governments have yet to determine how the new bridge will be financed.

Also discussed at yesterday’s meeting was cooperation on a new tourism-oriented bus service from Thailand to Vietnam via Laos.

Thailand and Vietnam are eager to begin the new service, but Laos has been hesitant.

The meeting concluded that the three countries should form a committee to pave the way for transnational road transport.

Officials will need to iron out the type of buses to be used in the project. Thailand prefers 24-seater coaches, while Laos wants 32-seater buses to keep fares affordable.

Mr Supoj suggested that both types of buses be offered.

He added that representatives of Thai Airways International (THAI) and Lao Airlines would discuss alternatives after the Lao Civil Aviation Department rejected an agreement between the airlines to increase the number of seats on flights between the two countries from 2,100 to 2,772 a week.

THAI already sold its tickets last month based on the 2,772-seat figure, so the Laos government’s rejection of the agreement could have a serious impact on the company.

Mr Supoj said Laos wanted to promote its airline, which has a 23% market share compared to THAI’s 77%.

THAI wanted to increase the number of weekly seats allowed because it was replacing its Boeing aircraft with larger Airbuses.

About the author

columnist
Writer: Amornrat Mahitthirook
Position: Reporter
November 27, 2010

King Anouvong’s descendant is living face of history and case study from Isan side??? **ประวัติศาสตร์อันขมขื่น** Update_03

ทรง ให้อภัย— พระเจ้าอะนุวงของลาว ประทับยืนหันพระพักตร์ข้ามแม่น้ำโขงสู่ทางทิศใต้ ไปยังดินแดนที่ครั้งหนึ่งพระองค์ทรงนำไพร่พลทำสงครามต่อสู้ ในความพยายามประกาศเอกราชแต่ไม่สำเร็จ รัฐมนตรีของลาวกล่าวว่า พระหัตถ์เบื้องขวาที่ยื่นออกไปเบื้องหน้าและผายออก แสดงให้เห็น “การให้อภัย” แก่ “ผู้รุกราน” และ ผู้ที่เคยทำทารุณกรรมต่อพระองค์กับชาวลาวเมื่อกว่า 100 ปีก่อน พิธีประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์ จัดขึ้นบ่ายวันอาทิตย์ (7 พ.ย.).

**ประวัติศาสตร์อันขมขื่น**

Mr. Norkham is a 6th generation descendant of King Anouvong.

The historians have been actively gathering information about the former monarch’s past before a new statue is unveiled at Chao Anouvong Park later this year. The event will be part of activities to mark the 450th anniversary of Vientiane as capital of Laos.

 

Chao Anouvong was the last king of the Vientiane monarchy, reigning in the Lao capital from 1805 to 1828.

The committee responsible for creating the statue wants to make it as close to lifelike as possible, according to the Lao historians who have pored over reams of historic documents to ensure its accuracy.

The historians and officials from the Ministry of Information and Culture have recently discovered important evidence including a stamp which was used to authorise documents in Chao Anouvong’s reign.

They have also found many of the king’s personal possessions which have been used to shed further light on his past.

Recently, the team went to Savannakhet province to visit a family which claims Chao Anouvong as an illustrious ancestor.

Mr Norkham claims to be a sixth generation descendant of the 19th century ruler.

To verify the claim, the team dug deeper by talking to his elderly family members, in search of clues that could link them to the king.

One relative told historians the story of Chao Anouvong’s sixth wife.

Modern-day Xepon district was formerly known as Vang Ang Kham and was ruled by the younger brother of King Kamsomphou. When he passed away, Vang Ang Kham was left without a ruler and the people decided to ask Chao Anouvong in Vientiane to give them a leader.

The king responded to the request by appointing his sixth wife, Nanglao, who was about six months pregnant, to rule Vang Ang Kham.

Before she left Vientiane, the king told his queen to send her baby back to Vientiane if it was female; if it was male, the child would be allowed to rule Vang Ang Kham.

The baby was a boy and, in successive years, Vang Ang Kham was ruled by Chao Anouvong’s descendants, with Mr Norkham believed to be the son of Chao Teng, who once ruled the district.

The 77-year-old bears a strong physical appearance to portraits of Chao Anouvong. He also has two elderly relatives who are believed to be daughters-in-law of Chao Anouvong’s successors – Aunt Kaly, who is 99, and Aunt Mang, who is thought to be an incredible 120 years old.

Mr Norkham has sons and a daughter.

Because of his physical similarity to Chao Anouvong, Mr Norkham has been chosen as the model for the king’s statue. A team of 15 Lao craftsmen is currently working on the bronze figure.

“Since Chao Anouvong is remembered for reuniting the country, his statue will depict the strength of his leadership, and should be as close to lifelike as possible,” said the Head of the Ministry of Information and Culture’s Fine Arts Department, Dr Bounthieng Siripaphanh.

With a wealth of existing history related to Chao Anouvong, the committee responsible for organising the anniversary celebrations is confident it will not be difficult for craftsmen to create a statue which bears a lifelike resemblance to the king. The committee is raising funds to supplement the budget allocated by the government for the project.

The statue, which is costing about 5 billion kip to make, will stand about 8 metres high and 3 metres wide. The king will be represented holding a sword in his left hand while gesturing with his right.

According to Lao history, the eighteenth century brought the decline of the Lane Xang monarchy. The Kingdom split into three hostile dynasties and was invaded and controlled by Siamese feudalism. However, the Lao people maintained their unity, frequently rebelling against Siamese dominance. The most outstanding movement was the nation-wide campaign led by national hero King Anouvong in 1827-1828. Though the uprising was quelled, the movement was a significant page in Lao history in the cause of national defence and has ever since been remembered as such.

Between 1828 and 1829 Siam forced more than 100,000 Lao people, including king family members to resettle as prisoners of war in Bangkok. The Siamese ransacked and burned all houses in the capital, stealing valuables from all temples in Vientiane (except Sisaketh Temple). They also took the most sacred Buddha images – the Phra Bang and the Emerald Buddha – from the Lao capital.

Source: Vientiane Times
June 26, 2010.

————-

===============

Case Study from Thai side:

**ประวัติศาสตร์อันขมขื่น**

The real history of Chao Anouvong, he want to get rit of Khorat’s governor who oppress Lao people

หลวงยกบัตรเมืองโคราช ขออนุญาตมายังราชสำนักสยามเพื่อขอปราบพวกข่าที่ดอนโขง บ้านด่าน เมื่อได้พระบรมราชานุญาต หลวงยกบัตรก็ดำเนินแผนร้ายของตนเองทันที โดยทำตัวเป็นผู้ยิ่งใหญ่ขูดรีดชาวพื้นเมือง เมืองใดไม่ยอมก็ยกทัพเข้าตี ผู้คนล้มตายไปเป็นจำนวนมากมีพระยาไกรเจ้าเมืองภูขันไม่ยอมอ่อนต่อเมืองโคราช ได้ฟ้องร้องไปยังราชสำนักสยามๆ ได้ส่งคุณมหาอมาตย์ขึ้นไปไต่สอนความ เมื่อพบกับหลวงยกบัตรเมืองโคราช ก็ได้รับสินบนและได้ฟังแต่ข้อความดีๆ จากปากของหลวงยกบัตรคุณมหาอมาตย์เดินทางกลับเพื่อไปรายงานต่อราชสำนักสยาม พระยาไกรได้ฟ้องร้องไปอีก คุณมหาอมาตย์ก็เดินทางไปอีกเช่นเคย คราวนี้ได้นำหลวงยกบัตรมากรุงเทพฯ ด้วย หลวงยกบัตรจัดเครื่องบรรณาการ มี เงิน ทอง เครื่องครามของป่า ข้าทาสลงมาถวายต่อราชสำนักด้วยและในที่สุดหลวงยกบัตรก็ได้รับแต่งตั้งเป็น พระยาพรหมภักดี เป็นการตอบแทน พร้อมทั้งให้สัญญาว่าเมื่อใดที่เจ้าเมืองโคราชถึงแก่อสัญญากรรมแล้ว ทางกรุงเทพฯ จะแต่งตั้งพระยาพรหมภักดีขึ้นครองเมืองแทน

เมื่อพระ พรหมภักดีเป็นที่โปรดปรานของราชสำนักสยามก็ได้ตั้งหน้าตั้งตารีดนาทาเร้นชาว พื้นเมืองหนักข้อยิ่งขึ้นทุกวัน ชาวพื้นเมืองที่ถูกกดขี่นั้น มีพวกข่ารวมอยู่ด้วยพวกข่าได้รวมตัวกันต่อสู้และท้ายที่สุดก็ได้ภิกษุสา หรือเจ้าหัวสาเป็นผู้นำในการต่อสู้ พวกข่าได้ไปขอขึ้นเป็นไพร่มากมาย และได้ตั้งตัวเป็นอยู่ที่เขาเก็ดโง้ง บ้านหนองบัว แขวงจำปาศักดิ์

เมื่อ มีพวกข่ามาขึ้นมากมาย แทนที่พระยาพรหมภักดีจะเข้าไปต่อสู้ กลับวางแผนยั่วยุให้เจ้าหัวสา เผาเมืองบาศักดิ์และให้ตั้งตนเป็นใหญ่ครองเมืองบาศักดิ์ โดยตนเองจะสนับสนุน เจ้าหัวสา มีความักใหญ่ใฝ่สูงเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว ไม่รู้แผนของพระยาพรหมภักดี ก็เลยยกทัพไปตีเมืองบาศักดิ์ โดยมีทหารของพระยาพรหมภักดีช่วยเหลือด้วย และสามารถยึดเมืองได้และเผาเมืองทิ้งเสีย ผู้คนในเมืองต่างแดนแตกตื่นและหนีไปยังเมืองต่างๆ รวมทั้งเมืองจำปาศักดิ์หนีไปหาพระยาพรหม
การกระทำของเจ้าหัวสา ทำความเดือดร้อนให้แก่ขาวบ้านเป็นอย่างมาก ทำให้พระอนุรุธราช เจ้าเมืองเวียงจันทน์ออกปราบปราม และจับเจ้าหัวสาได้ เมื่อได้ทำการสอบสวนเจ้าหัวสา ก็สารภาพว่า พระยาพรหมภักดีเป็นผู้ยุแหย่ พระองค์พิโรธมาก จึงให้ทหารไปตามตัวพระยาพรหมมาสอบสวน พระยาพรหมปฏิเสธและจากสาเหตุดังกล่าวทำให้ทั้งสองขัดแย้งกันมากขึ้น ในที่สุด ทั้งพระอนุรุธราช พระยาพรหม ลงมากรุงเทพฯ พร้อมทั้งเจ้าหัวสา และพรรคพวกซึ่งถูกข้อหาขบถ

จากการสอบสวนพระยาพรหมภักดี แม้จะมีความผิดแต่ก็ทรงเห็นว่ามีคุณต่อแผ่นดินก็ยกโทษให้ พระอนุรุธราชทูลขอให้ราชบุตรของพระองค์ครองเมืองจำปาศักดิ์ ก็ทรงอนุญาต พระยาพรหมภักดีเห็นว่า พระอนุรุธราชมีอำนาจมากขึ้นทุกวัน จึงทูลว่าเมื่อเจ้าเมืองเวียงจันทน์มีอำนาจมาก พวกลาวก็จะกลับไปยังเมืองเวียงจันทน์หมด มีทางแก้ก็อยู่ต้องจดเลกพวกลาวเสียก่อน ทางราชสำนักสยามเห็นชอบด้วย จึงโปรดกล้าฯ ให้หมื่นภักดี หมื่นพิทักษ์ ไปเป็นแม่กองสักเลกที่เมืองกาฬสินธุ์ ละคร เหมราษฐ์ บังมุกอุบล ตามลำดับ พอดีกับเจ้าเมืองโคราชถึงแก่อสัญญกรรมพระยาพรหมภักดีก็ได้โปรดเกล้าฯ ให้ครองเมืองแทน

การสักเลกจึงทวีความรุนแรงขึ้น ชาวบ้านชาวเมืองเดือดร้อนมากขึ้นทุกวัน ผู้คนถูกกวาดต้อนย้ายถิ่นฐานพลัดนาคาที่อยู่และต่างหนีไปพึ่งเมือง เวียงจันทน์ ความขัดแย้งทวีอย่างรุนแรงขึ้นทุกวัน ระหว่างเจ้าเมืองเวียงจันทน์กับพระยาพรหมภักดี และถึงจุดระเบิดเมื่อพระยาพรหมภักดีแจ้งไปยังเมืองบาศักดิ์ให้นำทหารไปตีพวก ข่า เจ้าบาศักดิ์ไม่พอใจจึงไปทูลเจ้าเมืองเวียงจันทน์ เจ้าเวียงจันทน์ทรงกริ้วพระยาพรหมภักดีมาก เพราะทำความเดือดร้อนให้แก่ชาวลาวและข่ามากขึ้นทุกวัน จึงจัดทัพจาเวียงจันทน์ออกกวาดล้างกองสักเลก และหมายล้มอำนาจของพระยาพรหมภักดีด้วย เพราะเห็นความชั่วร้ายของพวกเหล่านี้มากมายเพราะนอกจากจะทารุณประชาชนแล้ว แม้แต่ข้าทาสที่อยู่รักษาพระธาตุพนมก็ถูกพวกพระยาพรหมภักดีกวาดต้อนไปเสีย สิ้น อันเป็นการลบหลู่ดุหมิ่นต่อพระศาสนาอย่างมาก

ทัพของพระอนุรุธราช เจ้าเมืองเวียงจันทน์ ได้จับนายกองสักเลก และเจ้าเมืองที่ข่มเหงราษฎร์ฆ่าเสียสิ้น ทุกคนกลัวพระบารมี ในที่สุดเวียงจันทน์ก็เดินทัพเข้าสู่โคราช กรรมการเมืองยอมอ่อนน้อม ขณะนั้นพระพรหมภักดีหายไปไม่ปรากฏตัว ทัพเวียงจันทน์รวบรวมทรัพย์สมบัติและกวาดต้อนผู้คนไปกักกันไว้ที่ค่ายมูล เค็ง (ทุ่งสัมริด) อีกส่วนหนึ่งก็ออกล่าตัวพระยาพรหมภักดี โดยมีพระยาไกรเป็นหัวหน้า

ดูเหมือนจะเป็นแผนการของพระยาพรหมภักดี ซึ่งคอยหลบซ่อนอยู่ที่เมืองขุขัน พอทราบข่าวว่าพรรคพวกถูกกวาดต้อนไปกักกันที่ค่ายมูลเค็ง พระยาพรหมภักดีก็ปลอมตัวเป็นไพร่แล้วลอบเข้ามาอยู่ในค่ายมูลเค็ง วางแผนกับลูกน้องในการที่จะหยุดยั้งการกวาดต้อนไปเวียงจันทน์ให้ช้าลง เช่น ขอหยุดเพื่อรวบรวมครอบครัวที่กระจัดกระจายให้ครบถ้วนเสียก่อน ขอซ่อมพาหนะในการขนเสบียงเป็นต้น เจ้าเมืองเวียงจันทน์ทรงอนุญาต และพระองค์เสด็จไปรวบรวมไพร่พลในเมืองอื่นๆ ต่อไป ได้แก่ กาฬสินธุ์ ละคร แปะ (บุรีรัมย์) ปัก (ปักธงชัย) ร้อยเอ็ด ในขณะนั้นทางค่ายมูลเค็งก่อความไม่สงบ ได้ฆ่าพวกทหารเวียงจันทน์ตายเกือบหมด และพ่ายแพ้หนีไป เจ้าเมืองเวียงจันทน์ทราบข่าวก็พิโรธมาก จึงจัดให้ถอยทัพก่อน และให้รีบรวบรวมไพร่พลอพยพกลับเวียงจันทน์

ความ ทราบมาถึงราชสำนักสยามจากเมืองโคราช ซึ่งทางกรุงเทพฯ ทราบเพียงว่า เจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์เป็นขบถ จึงโปรดให้พระยามุนินทรเจ้าลือเดช (เจ้าพระยาบดินทร์เดชาสิงห์ สิงหเสนีย์) เมื่อทัพทางกรุงเทพฯ ขึ้นไป ทัพลาวแตกพ่ายไปยับเยิน เจ้าเมืองเวียงจันทน์เห็นลางพ่ายของตนเอง จึงหมายที่จะไปพึ่งแกว (ญวน) แต่ในที่สุดพระองค์ถูกทัพหลวงของไทยจับตัวได้ และถูกส่งตัวไปยังกรุงเทพฯ ในที่สุดถึงแก่ทิวงคต ไปสู่สวรรค์ชั้นไตรตรึงษ์

หลังจากสวรรค์ของเจ้าอนุวงศ์ เนื้อหาได้กล่าวถึงสงครามระหว่างไทยกับเวียดนาม.

Cached:  http://bbznet.pukpik.com/scripts2/view.php?user=g7_ptk&board=2&id=32&c=1&order=lastpost

Case Study from IsanFreedom side:

——–

พื้นเวียง …บางส่วนของประวัติศาสตร์ลาว-สยา

พื้นเวียง


**ประวัติศาสตร์อันขมขื่น**

( ความจริงโดยตัวของมันเองไม่เคยเปลี่ยนสิ่งที่เปลี่ยนมีแต่ความคิดของคนเท่านั้น )

เรียนทุกท่าน

ต้นฉบับเรื่อง ‘พื้นเวียง’ ตอนท้าย ส่วนของคำประพันธ์ร้อยกรองที่ขาดหายไป ได้คัดลอกเตรียมเอาไว้นานมาแล้ว โดยความตั้งใจที่จะนำขึ้นบนเว็บไซต์ เพื่อให้เนื้อหามีความสมบูรณ์ครบถ้วน แต่ก็ไม่มีโอกาสได้ตรวจทานพิสูจน์อักษรเสียที.  กระทั่งเวลาผ่านไปหลายปี ปรากฏว่าไม่สามารถค้นหา หนังสือต้นฉบับดังกล่าวได้ จึงไม่อาจเทียบเคียง ตรวจสอบตามที่ตั้งใจไว้

แต่ครั้นจะเก็บเอาไว้เฉย ๆ หรือทิ้งไปเสียก็น่าเสียดาย เพราะอย่างน้อยอาจจะเป็นประโยชน์อยู่บ้าง สำหรับผู้จะสนใจใฝ่ศึกษาให้กว้างขวางต่อไป หากจะมีที่ขาดตกบกพร่องประการใด ต้องน้อมขออภัยและรับผิด ในข้อผิดพลาดอันสุดวิสัยนั้น

ผู้สนใจสามารถ DOWLOADเอกสารได้ที่นี่

********************************************************************************************************

คำชี้แจง

ข้อมูลนี้มาจากหนังสือซึ่งตีพิมพ์ในปี พ.ศ. ๒๕๒๕, ๒ ทศวรรษผ่านไปนับจากการตีพิมพ์ และเกือบ ๒ ศตวรรษผ่านไปนับจากเรื่องราวที่ได้เกิดขึ้น.  สภาพการณ์ต่าง ๆทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง รวมทั้ง ทัศนคติมุมมอง กระแสความคิด ต่างก็เปลี่ยนแปลงไปตามบริบทของยุคสมัย.  ผู้ศึกษาพึงพิจารณาด้วยความเป็นธรรมมากกว่าการยึดถือตามอคติแล ความรู้สึกส่วนตัว

http://geocities.com/all4dreamz/more/wiang.gif

คำนำของผู้จัดพิมพ์

“พื้นเวียง”เป็นวรรณกรรมท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีเนื้อหาที่น่าสนใจมาก เพราะเป็นวรรณกรรมที่สะท้อนให้เห็นถึง การกดขี่ของผู้ปกครองที่มีต่อผู้อยู่ใต้ปกครอง ซึ่งแทบจะไม่ปรากฏในวรรณกรรมไทยเลย วรรณกรรมเรื่องนี้นอกจากจะให้รสทางวรรณกรรมแล้ว ก็ยังให้ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ ซึ่งเป็นทัศนะที่ต่างจากที่เคยรับทราบกันมา โดยเฉพาะในกรณีขบถเจ้าอนุวงศ์และสงครามที่ทุ่งสัมริด.


เป็นการยากที่จะนำวรรณกรรมเรื่องนี้มาศึกษา เพราะเป็นเรื่องที่ละเอียดอ่อน ซึ่งผู้วิเคราะห์ก็ได้พยายามนำมาศึกษาตามแนว Historical Approach โดยการนำเอกสารหลายฝ่ายมาศึกษา ประเมินค่าและวิเคราะห์ตามหลักวิชาการ แต่ก็มิได้ถือว่า บทวิเคราะห์ดังกล่าวนี้เป็นข้อถูกต้องที่สุด ที่นำมาจัดพิมพ์ก็เพื่อจุดประสงค์ที่จะเปิดประเด็นการศึกษา เพื่อประโยชน์ในทางวิชาการ…..

สำนักพิมพ์อดีต

LINKS พื้นเวียง :

กาญจนาภิเษก-อุบลราชธานี

เรื่องย่อหนังสือใบลาน

ภาษาพื้นเมืองอีสาน

————

คำนำ : ผู้เขียน

วรรณกรรม พื้นบ้านอีสานเรื่อง “พื้นเวียง” เป็นที่แพร่หลายและรู้จักกันโดยทั่วไปในหมู่ชาวลาวและชาวอีสานเหนือ เพราะได้ร้องขับขานกันในหมู่ผู้คน จนกลายเป็นเรื่องปกติสามัญ ซึ่งออกเป็นที่น่าประหลาดใจที่วรรณกรรมพื้นบ้านเรื่องนี้ในอดีตมิได้รับการ เอาใจใส่ หรือนำมาศึกษาจากนักประวัติศาสตร์ และนักวรรณกรรมของท้องถิ่นหรือจากกรุงเทพฯเท่าที่ควรเลย

แต่ดูออกจะ ค่อนข้างผิดพลาดไปบ้าง ถ้าจะกล่าวว่า “เอกสารพื้นเวียง” ไม่ได้รับความสนใจจากนักวิชาการ เพราะต้นฉบับใบลานพื้นเวียงนั้น ได้ถูกนำจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มาไว้ที่หอสมุดแห่งชาติ ตั้งแต่สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพยังดำรงตำแหน่งเป็นเสนาบดีกระทรวง มหาดไทย และคงจะได้รับการแปลเป็นภาษาไทยกลางตั้งแต่ครั้งนั้นเสียด้วยซ้ำ แต่เพราะว่าเนื้อหาในพื้นเวียงเป็นเรื่องที่ทางกรุงเทพฯรับไม่ได้ เพราะเป็นเรื่องที่ตรงกันข้ามกันอย่างสิ้นเชิงกับพระราชพงศาวดารกรุงรัตน โกสินทร์ โดยเฉพาะเรื่องการกบฏของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ เป็นที่รู้กันในหมู่คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทยชุดปัจจุบันว่า “เอกสารพื้นเวียง” ได้เคยนำมาเข้าในที่ประชุมไม่น้อยกว่าหนึ่งครั้งแล้ว แต่ก็มิได้นำมาเปิดเผยต่อสาธารณชน เพราะมีเนื้อหาที่ขัดแย้งกับเอกสารในกรุงเทพฯ อย่างชนิดที่ว่ารับไม่ได้เอาเลยทีเดียว เอกสารหรือวรรณกรรมชิ้นนี้จึงถูกบรรจุไว้อย่างระมัดระวังในสุสานหนังสือของ หอสมุดแห่งชาติ และกลายเป็นเอกสารต้องห้ามไปโดยปริยาย

เมื่อเดือน ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๒๑ นิตยสาร”สยามนิกร” ได้ตีพิมพ์บทความชิ้นหนึ่งเรื่อง “เอกสารพื้นเวียง: ข้อขัดแย้งใหม่ในประวัติศาสตร์” นับเป็นการเปิดประเด็นการศึกษา “เอกสารพื้นเวียง” อย่างจริงจังออกสู่สาธารณชน และบทความชิ้นนี้นำไปสู่กรสัมนาประวัติศาสตร์อีสานที่จัดขึ้นในจังหวัด มหาสารคาม เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ.๒๕๒๑ อาจารย์ธวัช บุญโณทก จากวิทยาลัยครูนครราชสีมา ได้นำ “เอกสารพื้นเวียง” มาศึกษาและเสนอบทความดังกล่าวในที่ประชุม ปรากฏว่าได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง แต่ก็ไม่สามารถที่จะเข้าถึง “เอกสาร”ดังกล่าวได้อย่างสะดวกนัก เพราะผู้เข้าร่วมสัมมนามัวแต่ไปพะวงแต่เรื่อง “ปัญหาความมั่นคงของชาติ”มากเกินไป ได้มีนักวิชาการหลายคนได้พยายามชี้แจงให้เห็นว่า “พื้นเวียง”มีเนื้อหาใส่ไคล้ส่วนกลางโดยตลอด เพราะผู้เขียนเป็นคนต่างด้าว เขาพากันกล่าวอย่างหน้าตาเฉยโดยมิได้อ่านต้นฉบับเสียด้วยซ้ำ เพราะก็เป็นการยากที่จะอ่านเอกสารชิ้นดังกล่าว เพราะถูกเขียนด้วยตัวหนังสือท้องถิ่นอีสาน

ในระหว่างช่วงเวลาแห่ง การถกเถียงนี้เอง “พื้นเวียง”ก็ได้รับการถ่ายทอดออกเป็นภาษาไทยกลางอย่างเงียบ ๆ เป็นเอกสารโรเนียวและแพร่หลายในแวดวงนักวิชาการแคบ ๆไม่ระบุคนปริวรรต แต่อ้างว่าลอกมาจากต้นฉบับที่มีอยู่ในหอสมุดแห่งชาติ ซึ่งถือกันว่าเป็นต้นฉบับที่สมบูรณ์ที่สุดเล่มหนึ่งเท่าที่ปรากฏ

ข้าพเจ้า ได้มีโอกาสสอบสวนเอกสารชิ้นนี้จาก อาจารย์ จารุบุตร เรืองสุวรรณ ผู้เชี่ยวชาญวรรณกรรมอีสาน ได้รับการยืนยีนว่าเป็นฉบับหอสมุดแห่งชาติ และได้มีโอกาสสอบถาม รองศาสตราจารย์ธวัช บุญโณทก ซึ่งเป็นผู้ริเริ่มการค้นคว้า ก็ไม่ได้รับการยืนยันหรือปฏิเสธ ด้วยความสนใจจึงไปสอบสวนจากต้นฉบับใบลานจากหอสมุดแห่งชาติ ปรากฏว่าเป็นต้นฉบับเดียวกัน มีเนื้อหาเหมือนกันโดยตลอด และเข้าใจว่าผู้ปริวรรตจะต้องเป็นผู้ที่มีความรู้ภาษาอีสาน(โบราณ)เป็นอย่าง ดี ซึ่งน่าจะเป็นฉบับปริวรรตที่ทำขึ้นโดยเจ้าหน้าที่หอสมุดแห่งชาติ ซึ่งต้นฉบับดังกล่าวได้นำมาตีพิมพ์ลงในภาคผนวกของหนังสือเล่มนี้ “พื้นเวียง”เป็นชื่อที่จ่าหน้าไว้ในใบลาน แต่ฉบับหอสมุดแห่งชาติ เจ้าหน้าที่กรมศิลปากรเขียนไว้ว่า “พงศาวดารเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์” เขียนขึ้นเป็นร้อยกรองอย่างไพเราะ วิธีการเขียนเป็นลักษณะการบันทึกจากความทรงจำ มีเนื้อหาสะท้อนให้เห็นภาพการถูกกดขี่ของชาวพื้นเมือง จนถึงขั้นจับอาวุธขึ้นต่อสู้ และในที่สุดก็ถูกปราบปรามจากผู้ปกครองอย่างราบคาบ ผู้เขียนชี้ให้เห็นว่าความทะเยอทะยานของคน ๆหนึ่ง กับการสักเลกประชาชนที่ค่อนข้างจะโหดร้ายนั้นนำไปสู่สงครามที่โหดร้ายและ ทารุณที่สุดในยุคหนึ่งของประวัติศาสตร์ไทย
เนื้อหา “พื้นเวียง” ดำเนินเรื่องตามเหตุการณ์ที่ตนพบเห็นมากกว่าที่จะรับรู้มาโดยการบอกเล่า เมื่อได้ตรวจสอบขั้นพื้นฐานแล้วจะเห็นว่า “เอกสาร”เล่มนี้มีเนื้อหาสอดคล้องกับเอกสารชั้นหนึ่ง(primary source) ของฝ่ายไทยเองและลาว

แต่ที่แตกต่างกับเอกสารฝ่ายไทยนั้นเป็นเป็น เอกสารที่นักพงศาวดารไทยเขียนขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕ เสียส่วนใหญ่ ห่างจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นธรรมดาอยู่เองที่เนื้อหาค่อนข้างบิดเบี้ยวไปมาก และเอกสารที่เขียนขึ้นในช่วงหลังนี้เอง ที่กลายเป็นเอกสารอ้างอิงสำหรับนักประวัติศาสตร์ไทยและต่างประเทศ แม้แต่ในงานเขียนของ Walter F.Valla, Siam under Rama III ซึ่งได้รับการยกย่องในหมู่นักวิชาการไทยว่า เป็นหนังสือที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับรัชสมัยรัชกาลที่ ๓ ดีที่สุดเล่มหนึ่ง แต่ในบทที่ว่าด้วยลาวนั้น Valla ใช้เอกสารฝ่ายไทยแทบทั้งสิ้น และเป็นเอกสารที่เขียนขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๕ นี้เอง เนื้อหาจึงมิได้ต่างไปจากตำราในประวัติศาสตร์ไทยเลย

การนำ “พื้นเวียง”มาศึกษา มิใช่ต้องการที่จะสร้างความแตกแยกหรือทำให้เกิดความร้าวฉานในหมู่ชาวไทย และก่อนการศึกษาขอให้เข้าใจว่า การเมืองในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ผิดแผกต่างจากการเมืองในสมัยเกิดรัฐประชาชาติซึ่งแรกมีในสมัยรัชกาลที่ ๕ ที่เน้นความเป็น “ประเทศ” ชาติ” และ “เชื้อชาติ” อย่างค่อนข้างชัดแจ้ง ทำให้นักพงศาวดารในสมัยรัชกาลที่ ๕ มีเป้าหมายในการเขียนประวัติศาสตร์ไทยโบราณ เน้นความมั่นคงของรัฐประชาชาติมากเกินไป ความคิดของนักพงศาวดารได้ก้าวก่ายไปในงานบันทึกเรื่องราวในอดีต ในยุคสมัยที่ยังมิได้เกิดรัฐประชาชาติ ความสำนึกทางการเมืองของคนสมัยอยุธยา หรือแม้แต่สมัยรัชกาลที่ ๕ โดยเฉพาะในช่วงที่ถูกคุกคามจากจักรวรรดินิยมตะวันตก สาเหตุอันหนึ่งนี้ ทำให้นักพงศาวดารได้มองกรณีขบถเข้าอนุวงศ์ด้วยแว่นสายตาของการเกิดรัฐประชา ชาติแล้วผู้ช่วยศาสตราจารย์

ประทีป ชุมพล
ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี
มหาวิทยาลัยศิลปากร

———-

พื้นฐานประวัติศาสตร์

ตำนาน เกี่ยวกับที่มาของชนชาติลาว ได้เล่าเรื่องเกี่ยวกับที่มาของประวัติศาสตร์ตระกูลของตนเองว่า มีกลุ่มชนอยู่สองกลุ่มที่อยู่ในบริเวณลุ่มแม่น้ำโขงตอนกลาง (บริเวณลาวปัจจุบัน) ชนกลุ่มแรกตำนานกล่าวว่า ได้อพยพลงมาพร้อมกับชนกลุ่มที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานอยู่ในบริเวณลุ่มแม่น้ำกก การอพยพถ้าวิเคราะห์จากตำนาน ก็พอจะกล่าวได้ว่า เป็นการอพยพของกลุ่มชนที่ยังเร่ร่อนยังชีพด้วยการล่าสัตว์ และยังไม่มีการตั้งถิ่นฐานแน่นอน พวกนี้อาจจัดอยู่ในมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ยุคล่าสัตว์ การอพยพครั้งนั้นเกิดขึ้นเพราะการล่าสัตว์ไม่พอกิน เกิดการแย่งอาหารกัน จึงพากันอพยพลงมาตามแม่น้ำโขง ส่วนใหญ่กระจายอยู่ตามแม่น้ำกก อีกส่วนหนึ่งอพยพต่อไป กระจายลงไปตามแม่น้ำโขงตอนล่างลงไป

ส่วน อีกกลุ่มหนึ่งก็คือตำนานของตนเอง คือกลุ่มพงศาวดารล้านช้าง กล่าวว่าตนเองเป็นกลุ่มชนอยู่ที่นั่นมาแต่เดิม มิได้อพยพมาจากไหน แต่ในกลุ่มนี้ก็ยังมีแบ่งออกเป็น ๒ พวก พวกที่เจริญกว่าพวกหนึ่งคือพวกลาว กับพวกข่าซึ่งมีความเจริญด้อยกว่า ตำนานของชนทั้งสองกลุ่ม คือพวกที่อพยพเข้ามากับพวกที่ตั้งถิ่นฐานมาแต่เดิมนั้น ดูค่อนข้างจะกลมกลืนกันมาก ในด้านการผสมกันทางวัฒนธรรม เพราะไม่สามารถแยกแยะออกมาได้ถึงความแตกต่างกัน (ยกเว้นพวกข่า)

แต่ การอพยพของพวกที่ลงมาจากลุ่มแม่น้ำโขงตอนบนนั้น คงมีอย่างปกติ แม้ในชั้นหลังทำให้ชนกลุ่มล้านนา กับชนกลุ่มล้านช้างชีวันตรายธรรมร่วมกัน ซึ่งทางอยุธยาหรือกรุงเทพฯ ก็เรียกชนสองกลุ่มนี้ว่า ลาว และ John F. Cady กล่าวไว้ในหนังสือ Its Historical Development ว่า คนลาวนั้นเป็นพวกเดียวกันกับพวกเชียงใหม่ ความคิดเห็นของนักประวัติศาสตร์ตะวันตกก็สอดคล้องกับเนื้อหาในตำนานและ ประวัติศาสตร์ไทยและลาว

ประวัติศาสตร์ของลาวเริ่มปรากฏชัดขึ้นใน ช่วงที่สุโขทัยอ่อนกำลังลงเพราะถูกอยุธยารุกราน และเหนือขึ้นไปคือเวียดนามก็กำลังถูกจีนในราชวงศ์เหม็งทำลาย จากเหตุการณ์รอบข้างทำให้ลาวปลอดภัยในการตั้งอาณาจักร ซึ่งมีผู้นำคือ เจ้าฟ้างุ้ม และรุ่งโรจน์เพียงช่วงระยะเวลาสั้น ๆ เช่นในช่วงสมัยพระเจ้าสามแสนไทย (พ.ศ. ๑๙๑๖ -๑๙๕๙) ต่อจากนั้นก็ถูกบดบังด้วยไทยและเวียนนาม ในสมัยอยุธยา ราชสำนักอยุธยามิได้ให้ความสนใจต่อดินแดนที่เรียกว่าศรีสัตนาคนหุต(ล้าน ช้าง)มากนัก ดินแดนดังกล่าวมาสำคัญต่อไทยในช่วงสมัยรัตนโกสินทร์ ในด้านการตั้งชุมชนใหม่ การเกณฑ์แรงงาน และการสร้างเป็นดินแดนกันชนระหว่างไทยกับเวียดนาม จะเห็นได้ว่าทั้งไทยและเวียดนามพยายามที่จะเข้าไปแทรกแซงลาวเสมอทำให้ทั้ง สองชาติเริ่มมมีความขัดแย้งกัน การขัดแย้งทำให้เกิดสงคราม และสงครามที่เกิดขึ้นก็ต่างยกทัพเข้าไปห้ำหั่นกันในดินแดนลาว เมื่อสงครามยุติลง ทั้งไทยและเวียดนามมักจะใช้ลาวเป็นเครื่องแบ่งผลประโยชน์ เพื่อทดแทนผลเสียหายของตนในการทำสงคราม

“พื้นเวียง” เป็นวรรณกรรมที่สะท้อนให้เห็นถึงความขมขื่นของคนพื้นเมืองที่อยู่บนสองฝั่ง แม่น้ำโขง ในบริเวณที่เรียกว่าลาวและไทยอีสาน ที่เริ่มต้นการเกณฑ์แรงงาน การสักเลก และไปสู่การต่อสู้เพื่อเรียกร้องความเป็นธรรม และสิ่งดังกล่าวนำไปสู่การปราบปรามจากอำนาจส่วนกลางทำให้มองเห็นเลือดท่วม นองสองฝั่งแม่น้ำโขง และเปลวไฟอันลุกฉานเมื่อนครเวียงจันทน์อันรุ่งโรจน์ถูกทำลาย ในท้ายที่สุดก็เป็นการเปิดเกมสงครามระหว่างไทยกับเวียดนาม เพื่อแย่งชิงความเป็นใหญ่ในดินแดนลาว
จากอดีตจนถึงปัจจุบัน เสียงขับขานลำนำพื้นเวียงยังดังก้องไปทั่วสองฝั่งโขง และเสียงปืนก็ยังแผดคำรามอย่างไม่มีวันสิ้นสุด

————

ความโดยย่อ :
กล่าว ถึงนครเวียงจันทน์ มีกษัตริย์ชื่อพระอนุรุธราชเจ้ามีมเหษีฝ่ายขวาชื่อ คำปอง ฝ่ายซ้ายชื่อ คำจันทร์ มีพระธาตุพนมเป็นศูนย์กลางของโลก (ชาวลาว)
ความ สุขที่เคยมีมาในอดีต ได้กลับเปลี่ยนแปลงเป็นความเดือดร้อน เกิดพายุแผ่นดินแยกและเกิดฟ้าผ่าพระธาตุพนมอันเป็นที่สักการะบูชาพังพินาศ และลางร้ายของบ้านเมืองก็มาถึง

กล่าวถึง หลวงยกบัตรเมืองโคราช ขออนุญาตมายังราชสำนักสยามเพื่อขอปราบพวกข่าที่ดอนโขง บ้านด่าน เมื่อได้พระบรมราชานุญาต หลวงยกบัตรก็ดำเนินแผนร้ายของตนเองทันที โดยทำตัวเป็นผู้ยิ่งใหญ่ขูดรีดชาวพื้นเมือง เมืองใดไม่ยอมก็ยกทัพเข้าตี ผู้คนล้มตายไปเป็นจำนวนมากมีพระยาไกรเจ้าเมืองภูขันไม่ยอมอ่อนต่อเมืองโคราช ได้ฟ้องร้องไปยังราชสำนักสยามๆ ได้ส่งคุณมหาอมาตย์ขึ้นไปไต่สอนความ เมื่อพบกับหลวงยกบัตรเมืองโคราช ก็ได้รับสินบนและได้ฟังแต่ข้อความดีๆ จากปากของหลวงยกบัตรคุณมหาอมาตย์เดินทางกลับเพื่อไปรายงานต่อราชสำนักสยาม พระยาไกรได้ฟ้องร้องไปอีก คุณมหาอมาตย์ก็เดินทางไปอีกเช่นเคย คราวนี้ได้นำหลวงยกบัตรมากรุงเทพฯ ด้วย หลวงยกบัตรจัดเครื่องบรรณาการ มี เงิน ทอง เครื่องครามของป่า ข้าทาสลงมาถวายต่อราชสำนักด้วยและในที่สุดหลวงยกบัตรก็ได้รับแต่งตั้งเป็น พระยาพรหมภักดี เป็นการตอบแทน พร้อมทั้งให้สัญญาว่าเมื่อใดที่เจ้าเมืองโคราชถึงแก่อสัญญากรรมแล้ว ทางกรุงเทพฯ จะแต่งตั้งพระยาพรหมภักดีขึ้นครองเมืองแทน

เมื่อพระ พรหมภักดีเป็นที่โปรดปรานของราชสำนักสยามก็ได้ตั้งหน้าตั้งตารีดนาทาเร้นชาว พื้นเมืองหนักข้อยิ่งขึ้นทุกวัน ชาวพื้นเมืองที่ถูกกดขี่นั้น มีพวกข่ารวมอยู่ด้วยพวกข่าได้รวมตัวกันต่อสู้และท้ายที่สุดก็ได้ภิกษุสา หรือเจ้าหัวสาเป็นผู้นำในการต่อสู้ พวกข่าได้ไปขอขึ้นเป็นไพร่มากมาย และได้ตั้งตัวเป็นอยู่ที่เขาเก็ดโง้ง บ้านหนองบัว แขวงจำปาศักดิ์

เมื่อ มีพวกข่ามาขึ้นมากมาย แทนที่พระยาพรหมภักดีจะเข้าไปต่อสู้ กลับวางแผนยั่วยุให้เจ้าหัวสา เผาเมืองบาศักดิ์และให้ตั้งตนเป็นใหญ่ครองเมืองบาศักดิ์ โดยตนเองจะสนับสนุน เจ้าหัวสา มีความักใหญ่ใฝ่สูงเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว ไม่รู้แผนของพระยาพรหมภักดี ก็เลยยกทัพไปตีเมืองบาศักดิ์ โดยมีทหารของพระยาพรหมภักดีช่วยเหลือด้วย และสามารถยึดเมืองได้และเผาเมืองทิ้งเสีย ผู้คนในเมืองต่างแดนแตกตื่นและหนีไปยังเมืองต่างๆ รวมทั้งเมืองจำปาศักดิ์หนีไปหาพระยาพรหม
การกระทำของเจ้าหัวสา ทำความเดือดร้อนให้แก่ขาวบ้านเป็นอย่างมาก ทำให้พระอนุรุธราช เจ้าเมืองเวียงจันทน์ออกปราบปราม และจับเจ้าหัวสาได้ เมื่อได้ทำการสอบสวนเจ้าหัวสา ก็สารภาพว่า พระยาพรหมภักดีเป็นผู้ยุแหย่ พระองค์พิโรธมาก จึงให้ทหารไปตามตัวพระยาพรหมมาสอบสวน พระยาพรหมปฏิเสธและจากสาเหตุดังกล่าวทำให้ทั้งสองขัดแย้งกันมากขึ้น ในที่สุด ทั้งพระอนุรุธราช พระยาพรหม ลงมากรุงเทพฯ พร้อมทั้งเจ้าหัวสา และพรรคพวกซึ่งถูกข้อหาขบถ

จากการสอบสวนพระยาพรหมภักดี แม้จะมีความผิดแต่ก็ทรงเห็นว่ามีคุณต่อแผ่นดินก็ยกโทษให้ พระอนุรุธราชทูลขอให้ราชบุตรของพระองค์ครองเมืองจำปาศักดิ์ ก็ทรงอนุญาต พระยาพรหมภักดีเห็นว่า พระอนุรุธราชมีอำนาจมากขึ้นทุกวัน จึงทูลว่าเมื่อเจ้าเมืองเวียงจันทน์มีอำนาจมาก พวกลาวก็จะกลับไปยังเมืองเวียงจันทน์หมด มีทางแก้ก็อยู่ต้องจดเลกพวกลาวเสียก่อน ทางราชสำนักสยามเห็นชอบด้วย จึงโปรดกล้าฯ ให้หมื่นภักดี หมื่นพิทักษ์ ไปเป็นแม่กองสักเลกที่เมืองกาฬสินธุ์ ละคร เหมราษฐ์ บังมุกอุบล ตามลำดับ พอดีกับเจ้าเมืองโคราชถึงแก่อสัญญกรรมพระยาพรหมภักดีก็ได้โปรดเกล้าฯ ให้ครองเมืองแทน

การสักเลกจึงทวีความรุนแรงขึ้น ชาวบ้านชาวเมืองเดือดร้อนมากขึ้นทุกวัน ผู้คนถูกกวาดต้อนย้ายถิ่นฐานพลัดนาคาที่อยู่และต่างหนีไปพึ่งเมือง เวียงจันทน์
ความขัดแย้งทวีอย่างรุนแรงขึ้นทุกวัน ระหว่างเจ้าเมืองเวียงจันทน์กับพระยาพรหมภักดี และถึงจุดระเบิดเมื่อพระยาพรหมภักดีแจ้งไปยังเมืองบาศักดิ์ให้นำทหารไปตีพวก ข่า เจ้าบาศักดิ์ไม่พอใจจึงไปทูลเจ้าเมืองเวียงจันทน์ เจ้าเวียงจันทน์ทรงกริ้วพระยาพรหมภักดีมาก เพราะทำความเดือดร้อนให้แก่ชาวลาวและข่ามากขึ้นทุกวัน จึงจัดทัพจาเวียงจันทน์ออกกวาดล้างกองสักเลก และหมายล้มอำนาจของพระยาพรหมภักดีด้วย เพราะเห็นความชั่วร้ายของพวกเหล่านี้มากมายเพราะนอกจากจะทารุณประชาชนแล้ว แม้แต่ข้าทาสที่อยู่รักษาพระธาตุพนมก็ถูกพวกพระยาพรหมภักดีกวาดต้อนไปเสีย สิ้น อันเป็นการลบหลู่ดุหมิ่นต่อพระศาสนาอย่างมาก

ทัพของพระอนุรุ ธราช เจ้าเมืองเวียงจันทน์ ได้จับนายกองสักเลก และเจ้าเมืองที่ข่มเหงราษฎร์ฆ่าเสียสิ้น ทุกคนกลัวพระบารมี ในที่สุดเวียงจันทน์ก็เดินทัพเข้าสู่โคราช กรรมการเมืองยอมอ่อนน้อม ขณะนั้นพระพรหมภักดีหายไปไม่ปรากฏตัว ทัพเวียงจันทน์รวบรวมทรัพย์สมบัติและกวาดต้อนผู้คนไปกักกันไว้ที่ค่ายมูล เค็ง (ทุ่งสัมริด) อีกส่วนหนึ่งก็ออกล่าตัวพระยาพรหมภักดี โดยมีพระยาไกรเป็นหัวหน้า

ดูเหมือนจะเป็นแผนการของพระยาพรหมภักดี ซึ่งคอยหลบซ่อนอยู่ที่เมืองขุขัน พอทราบข่าวว่าพรรคพวกถูกกวาดต้อนไปกักกันที่ค่ายมูลเค็ง พระยาพรหมภักดีก็ปลอมตัวเป็นไพร่แล้วลอบเข้ามาอยู่ในค่ายมูลเค็ง วางแผนกับลูกน้องในการที่จะหยุดยั้งการกวาดต้อนไปเวียงจันทน์ให้ช้าลง เช่น ขอหยุดเพื่อรวบรวมครอบครัวที่กระจัดกระจายให้ครบถ้วนเสียก่อน ขอซ่อมพาหนะในการขนเสบียงเป็นต้น เจ้าเมืองเวียงจันทน์ทรงอนุญาต และพระองค์เสด็จไปรวบรวมไพร่พลในเมืองอื่นๆ ต่อไป ได้แก่ กาฬสินธุ์ ละคร แปะ (บุรีรัมย์) ปัก (ปักธงชัย) ร้อยเอ็ด ในขณะนั้นทางค่ายมูลเค็งก่อความไม่สงบ ได้ฆ่าพวกทหารเวียงจันทน์ตายเกือบหมด และพ่ายแพ้หนีไป เจ้าเมืองเวียงจันทน์ทราบข่าวก็พิโรธมาก จึงจัดให้ถอยทัพก่อน และให้รีบรวบรวมไพร่พลอพยพกลับเวียงจันทน์

ความ ทราบมาถึงราชสำนักสยามจากเมืองโคราช ซึ่งทางกรุงเทพฯ ทราบเพียงว่า เจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์เป็นขบถ จึงโปรดให้พระยามุนินทรเจ้าลือเดช (เจ้าพระยาบดินทร์เดชาสิงห์ สิงหเสนีย์) เมื่อทัพทางกรุงเทพฯ ขึ้นไป ทัพลาวแตกพ่ายไปยับเยิน เจ้าเมืองเวียงจันทน์เห็นลางพ่ายของตนเอง จึงหมายที่จะไปพึ่งแกว (ญวน) แต่ในที่สุดพระองค์ถูกทัพหลวงของไทยจับตัวได้ และถูกส่งตัวไปยังกรุงเทพฯ ในที่สุดถึงแก่ทิวงคต ไปสู่สวรรค์ชั้นไตรตรึงษ์

หลังจากสวรรค์ของเจ้าอนุวงศ์ เนื้อหาได้กล่าวถึงสงครามระหว่างไทยกับเวียดนาม

————

บทวิเคราะห์เนื้อหา:
เป็น การยากในการที่จะวิเคราะห์ว่า สาเหตุการขบถของเจ้าอนุวงศ์ที่แท้จริงนั้นเป็นอย่างไร เพราะถ้าจะศึกษาสาเหตุ นักประวัติศาสตร์ก็ใช้เอกสารที่บันทึกถึงเหตุการณ์นั้นๆ นอกจากผู้ศึกษาจะต้องใช้ความพยายามจะเข้าถึงเอกสารแล้ว ยังจะต้องพยายามเข้าใจว่าฝ่ายไหนเป็นผู้บันทึกขึ้นและมีเป้าหมายอย่างไร
ใน ที่นี้ต้องการจะแสดงให้เห็นว่าผู้เขียน เรื่องพื้นเวียงมีความคิดเห็นอย่างไร ต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ต่อผู้คนที่เขาผ่านพบไม่ว่าคนไทย – ลาว – ญวน ต่อผู้กดขี่และผู้ถูกกดขี่ การวิเคราะห์เนื้อหาจึงดำเนินตามความคิดของผู้เขียน “พื้นเวียง” และพยายามตรวจสอบกับเอกสารอื่นๆ บ้างว่า แตกต่างหรือเหมือนกันอย่างไร แต่มิได้ตัดสินโดยเด็ดขาดให้เห็นว่าเอกสารฝ่ายใดควรจะถูกต้อง
ในสายตา ของผู้เขียนพื้นเวียงนั้นจะเห็นว่า แม้ลักษณะรัฐประชาชาติยังมิได้เกิดขึ้น แต่ลักษณะทางวัฒนธรรมของไทยกรุงเทพฯ และลาวนั้นไม่เหมือนกัน แต่มีลักษณะร่วมกันอยู่คือ พระพุทธศาสนาและภาษา
แต่ในด้านข้อเท็จจริง กรุงเทพฯ มองลาวในสายตาของผู้มีอารยธรรมอันสูงส่งมองมนุษย์ที่ด้อยทางวัฒนธรรมกว่าตน ฉะนั้นคนในดินแดนตอนเหนือของกรุงเทพฯ บริเวณลุ่มแม่น้ำสาขาของแม่น้ำเจ้าพระยา คือ ล้านนานั่นเอง ซึ่งกรุงเทพฯ เรียกว่า ลาวเชียงใหม่หรือลาวล้านนา ส่วนลาวทางตะวันออกของกรุงเทพฯ เรียกว่า ลาวล้านช้าง คนกรุงเทพฯ มองคนกลุ่มนี้ด้วยลักษณะการดูถูกเหยียดหยามตามลักษณะเชื้อชาติ ดังปรากฏในวรรณกรรมราชสำนักเรื่องขุนช้างขุนแผน หรือกรณีเจ้าดารารัศมีเป็นต้น
ในทางด้านการเมือง “ลาวล้านช้าง” ถือเป็นประเทศราชของสยาม และมีความสัมพันธ์กันอย่างดี ตั้งแต่สมัยอยุธยาเป็นต้นมา เพราะมีความใกล้ชิดกันทั้งทางด้านศาสนา ภาษา วัฒนธรรม และมีความกลมกลืนผสมผสานกันทางเชื้อชาติเป็นอย่างดี จากสิ่งต่างๆ ดังกล่าว ทำให้ลาวมีความสำนึกในฐานะของประเทศราชค่อนข้างดีกว่าดินแดนประเทศราชอื่นๆ เช่น มลายู เขมร การยอมรับอำนาจจากศูนย์กลางราชสำนักกรุงเทพฯ ทำให้ชนชั้นผู้นำของลาวถูกจูงในได้ง่าย ในแง่การอภิเษกสมรสกันระหว่าง 2 ราชวงศ์ การส่งเจ้านายขั้นสูงเข้ามาศึกษาในราชสำนักสยาม 19
นอกจากการ ที่ราชสำนักสยาม ทำให้ลาวยอมรับแล้ว กรุงเทพฯ (ก่อนขบถเจ้าอนุวงศ์) ก็มิได้เข้าไปแทรกแซงเกี่ยวกับการปกครองภายในของลาวมากนัก ราชสำนักลาวปฏิบัติเพียงแต่การส่งดอกไม้เงิน ดอกไม้ทอง เป็นเครื่องราชบรรณการมายังกรุงเทพฯ เพียงสามปีต่อหนึ่งครั้งเท่านั้นและราชสำนักสยามไม่มีอะไรมากไปกว่าการแต่ง ตั้งเจ้ามหาชีวิตของลาวขึ้นเป็นประมุขในฐานะเจ้าของประเทศราช
อย่างไรก็ ตาม สิ่งที่กรุงเทพฯ ประหวั่นพรั่นพรึงอยู่ตลอดเวลาคือ เวียดนาม ซื่งได้พยายามที่จะขยายอำนาจเข้ามาในเขมรและลาว ฉะนั้นบางครั้งจึงทำให้กรุงเทพฯ ระแวงต่อราชสำนักลาวว่าจะไปเข้ากับเวียดนาม และการที่เวียดนามเข้ามามีอำนาจเหนือลาวนั้น เป็นสิ่งที่ไทยยอมไม่ได้อย่างเด็ดขาด
จากประเด็นนี้เอง ผู้เขียน “พื้นเวียง” ชี้ให้เห็นว่าสาเหตุให้ราชสำนักสยามมองดูลาวอย่างวิตกหวั่นไหว และหวาดระแวง สิ่งนี้เองทำให้ราชสำนักสยามจะต้องส่งคนของตนเองที่ไว้ใจขึ้นไปสอดส่อง พฤติกรรมของเจ้าเมืองต่างๆ ในหัวเมืองลาว และได้ยกบัตรเมืองนครราชสีมา (ทองอินทร์) เป็นผู้สืบข่าวและส่งข่าว ต่อมายกบัตรก็ได้รับการสนับสนุนจากราชสำนักสยามให้เป็น “พระยากำแหงสงคราม” และท้ายสุดก็ได้เป็นเจ้าเมืองนครราชสีมา
แม้ได้เป็นเจ้าเมืองนครราชสีมา แล้ว พระยาคำแหงสงครามก็ยังทะเยอะทะยานที่จะเป็นใหญ่ที่สุดเหนือเจ้าเมืองในหัว เมืองลาวทั้งหมด และอุปสรรคอยู่ที่เจ้าอนุวงศ์ เพราะพระองค์คุมเมืองที่ใหญ่ที่สุดคือเวียงจันทน์และจำปาศักดิ์ ทั้งเป็นเจ้าชีวิตโดยสายเลือดของลาวอย่างแท้จริง อีกทั้งเจ้าอนุวงศ์ยังเจริญเติบโตในราชสำนักสยาม มีความใกล้ชิดสนิทสนมกับเชื้อสายชั้นสูงในราชวงศ์เป็นอย่างดี จากสิ่งดังกล่าวจึงเป็นข้อยุ่งยากพอสมควรในการที่จะทำลายเจ้าอนุวงศ์
กระนั้น ก็ตาม พระยาคำแหงสงครามก็หาได้หยุดยั้งความพยายามของตนไม่ ปรากฏว่าได้พยายามสนับสนุนผู้นำของชนในท้องถิ่นนั้นๆ ทะเลาะเบาะแว้งกัน ซึ่งนำไปสู่ความไม่สงบและเกิดสงคราม นับเป็นการทำลายฐานความมั่นคง
ใน ที่สุดก็เกิดขบถขึ้น ซึ่งภิกษุสาแห่งเขาเกียดโง้งเป็นผู้นำ พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์บันทึกเหตุการณ์ไว้ว่า “เมื่อเดือน ๔ แรม ๑๑ ค่ำ ปีเถาะ เอกศก (พ.ศ.๒๓๖๒) นั้น มีศุภอักษรเจ้านครจำปาศักดิ์ (หมาน้อย) บอกมากรุงเทพฯว่า อ้ายสาเกียดโง้ง ตั้งตัวเป็นผู้วิเศษที่เมืองสาลวัน เมืองคำทอง เมืองอัตบือ มีพวกข่าเป็นพรรคพวกด้วยประมาณ ๓,๐๐๐ คน อ้ายสาเกียดโง้งยกข้ามน้ำโขงมาตีนครจำปาศักดิ์ เจ้าจำปาศักดิ์ท้าวเพี้ย ราษฎรพากันอพยพไปอยู่บ้านเจียม เมืองอุบลฯ ทรงทราบจึงโปรดฯ ให้มีสาส์นตราให้เจ้านครราชสีมายกทัพไปจากเมืองนครราชสีมาทางหนึ่ง ให้เจ้าอนุวงศ์เจ้านครเวียงจันทน์ ยกทัพไปอีกทางหนึ่ง กองทัพเจ้าราชบุตร (โย่) เวียงจันทน์จับตัวอ้ายสาเกียดโง้งได้จึงส่งมากรุงเทพฯ 21
ขบถสา เกียดโง้งในสายตาของกรุงเทพฯ มองไปว่าเกิดขึ้นเพราะสาเกียดโง้งทะเยอทะยานใฝ่สูง เมื่อได้รับการสนับสนุนจากชาวพื้นเมือง โดยเฉพาะพวกข่าแล้วก็ก่อการขบถ และถูกปราบลงอย่างราบคาบ
ในทัศนะของท้องถิ่น การเกิดขบถดังกล่าวมีพื้นฐานมาจากการกดขี่ของผู้ปกครองที่มีต่อผู้อยู่ใต้ ปกครอง เพราะเราทราบว่า ในช่วงสมัยรัชกาลที่ 2 ได้มีพระราชบัญญัติเกณฑ์แรงงานไพร่ โดยการสักเลก 22 ชาวพื้นเมืองในหัวเมืองอีสานถูกกวาดต้อนลงมาสักเลกที่กรุงเทพฯ และปรากฏว่าไม่ได้ผลเพราะไพร่หนีกันมาก จึงมีการแก้ไขโดยการนำแม่กองสักเลกขึ้นไปสักกันในท้องที่นั้นๆ แต่ละเมืองในหัวเมืองอีสาน เจ้าเมืองและเจ้าหน้าที่ต่างกวาดต้อนชาวบ้านมานักเลกซึ่งแข่งขันกันว่า เมืองใดได้มากกว่าก็จะเป็นที่โปรดปรานกว่า ปรากฎว่าราษฎรได้รับความเดือดร้อนแสนเข็ญโดยเฉพาะพวกชาวข่าถูกกวาดต้อนมา เป็นทาสรับใช้อย่างมากมาย
ขณะนั้นเองก็มีผู้มีบุญเกิดขึ้นคือ “ภิกษุสา” ตามเอกสารพื้นเวียงกล่าวว่า ท่านเป็นสมณะที่มีจริยวัตรดี ชาวบ้านเลื่อมใสศรัทธา ภิกษุสามีเชื้อสายเป็นชาวเมืองเวียงจันทน์หนีการกวาดต้อนจากกองทัพไทยใน สงครามสมัยกรุงธนบุรี (พ.ศ.๒๓๒๑) ภิกษุสาหนีมาอยู่ในนครจำปาศักดิ์ และได้ออกบวชเป็นสมณะ เป็นที่ศรัทธาแก่ชาวบ้านและเลื่องลือกันว่ามีอิทธิฤทธิ์ปาฏิหารย์ และพวกข่าถือว่าภิกษุสาเป็นท้าวฮุ่ง (เจื๋อง) วีระบุรุษแห่งพุทธศตวรรษที่ ๑๖ ลงมาเกิดเป็นท้าวธรรมมิกราชในชาตินี้ เป็นผู้ลงมาปราบยุคเข็ญให้แก่พวกข่าและพวกลาว 23
“เฮาก็ สรญาณเห็น แต่หลังเคยสร้าง
เฮาก็ มาอยู่นี้ สามชาติดีหลี
เฮาหาก เป็นราชา แม่นเจืองหาญ
ฝูงหมู่ ไทยชาวข่า ยินดีชมชื่น
บัดนี้ เจ้าแห่งเฮาเกิดแล้ว คำฮ้อนบ่มิ”
(พื้นเวียง)
การ ซ่องสุมผู้คนของภิกษุสาใน “พื้นเวียง” กล่าวว่าพระยากำแหงสงครามยั่วยุให้พวกภิกษุสาเผาเมืองจำปาศักดิ์ เพราะเจ้าเมืองทำความเดือดร้อนให้พวกข่า ในที่สุดจำปาศักดิ์ถูกเผาและภิกษุสากลัวความผิดก็หนีไปอยู่ที่เขาเกียดโง้ง
การ ก่อความไม่สงบของชาวเมืองในครั้งนั้นทราบข่าวไปถึงกรุงเทพฯ ราชสำนักสยามสั่งให้ทางเมืองเวียงจันทน์และนครราชสีมาปราบขบถ ปรากฏว่าเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์จับตัวภิกษุสาได้ เมื่อนำตัวสอบสวน ภิกษุสาสารภาพว่าพระยากำแหงสงครามเป็นผู้ยุยง เรื่องนี้ในเอกสารกรุงเทพฯได้มิกล่าวถึง แต่วิเคราะห์จากเหตุการณ์ปรากฏว่าน่าจะเป็นจริง เพราะว่าทั้งเจ้าอนุวงศ์และพระยากำแหงสงครามเดินทางเข้ากรุง ผลปรากฎว่าในการสืบสวนครั้งนั้น ผู้ได้รับความดีความชอบคือเจ้าอนุวงศ์ เพราะครั้งนั้นพระองค์ทูลขอเมืองจำปาศักดิ์ให้แก่เจ้าราชบุตร (โย่) ขึ้นครอง ราชสำนักสยามยินยอมให้ตามคำขอ แสดงให้เห็นว่าในระยะนั้นราชสำนักสยามยังเห็นว่าเจ้าอนุวงศ์เป็นคนจงรัก ภักดีต่อกรุงเทพฯ และเป็นผู้นำที่มีความสามารถ การที่กรุงเทพฯ ยอมให้เจ้าราชบุตร (โย่) ขึ้นครองจำปาศักดิ์ก็เท่ากับว่าอำนาจของเวียงจันทน์มีมากขึ้นกว่าแต่ก่อน


ใน เรื่องการตั้งเจ้าราชบุตร (โย่) ราชโอรสของเจ้าอนุวงศ์เป็นเมืองจำปาศักดิ์ ดูออกจะเป็นเรื่องละเอียดอ่อนสำหรับราชสำนักสยามเป็นอันมาก วิเคราะห์ดูจากพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์รัชกาลที่ ๒ ฉบับสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ได้กล่าวถึงเบื้องหลังเรื่องนี้ว่า เชื้อพระวงศ์ชั้นสูงส่วนใหญ่ไม่มีใครเห็นชอบด้วย โดยเฉพาะเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี ถึงกับรับสั่งในท้องพระโรงต่อหน้าพระพักตร์รัชกาลที่ ๒ บรมวงศานุวงศ์ และขุนนางชั้นผู้ใหญ่ว่า “อยากจะรู้นัก ใครเป็นผู้จัดแจงเพ็ดทูลให้เจ้าราชบุตรเวียงจันทน์ ไปเป็นเจ้าเมืองจำปาศักดิ์ แต่เพียงพ่อมีอำนาจอยู่ข้างฝ่ายเหนือก็พอแล้ว ยังจะเพิ่มเติมให้ลูกไปมีอำนาจโอบลงมาทางฝ่ายตะวันออกเฉียงเหนืออีกด้าน ๑ ต่อไป จะได้ความร้อนใจด้วยเรื่องนี้ 24
คำประชดประชันดังกล่าว พระราชพงศาวดารฉบับนี้ยังระบุด้วยว่า บริภาษขึ้นมาหน้าพระที่นั่งและต่อหน้ากรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ (รัชกาลที่ ๓) เพราะเห็นว่าเป็นเจ้ากี้เจ้าการสนับสนุนข้อเรียกร้องของเจ้าอนุวงศ์ ซึ่งไม่เป็นที่พอพระทัยของเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรีและพรรคพวกเพราะเห็น ว่าเจ้าอนุวงศ์มีอำนาจมากเกินไป และเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี เสนอให้เมืองนครราชสีมาควบคุมจำปาศักดิ์แต่ในที่สุดรัชกาลที่ ๒ ก็คล้อยตามข้อเสนอของกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์

——-

จะ เห็นได้ว่า พระยากำแหงสงครามพ่ายแพ้ต่อเจ้าอนุวงศ์แต่อย่างไรก็ตามก็ยังมีสิ่งที่พระยา กำแหงสงครามประสพความสำเร็จ คือการที่ทำให้ราชสำนักสยามเกิดความคิดแตกแยกกันออกเป็นสองฝ่าย และเมื่อกลับไปถึงอีสาน “พื้นเวียง” กล่าวว่า พระยากำแหงสงคราม ได้เสนอต่อราชสำนักสยามให้ทางกรุงเทพฯ ส่งคนไปสักเลกพวกลาวโดยด่วน เพราะกลัวทางเวียงจันทน์มีอำนาจมากเกินไป พอดีกับในขณะนั้นเจ้าเมืองนครราชสีมาถึงแก่อสัญกรรมอย่างกระทันหัน ราชสำนักสยามจึงแต่งตั้งให้พระยากำแหงสงครามขึ้นครองเมืองแทนทันที
การ กดขี่ราษฎรที่ออกมาในรูปการขูดรีดภาษี การสักเลกก็เริ่มทวีความรุนแรงขึ้น ซึ่งสิ่งดังกล่าวเป็นตัวเร่งที่ทำให้หัวเมืองลาวระล่ำระสายอย่างรวดเร็ว

“มันก็ จัดคนได้ โยธาพันหนึ่ง
ไปนั่งต้อน ขนันไว้ที่โขง หั้นแล้ว
ฝูงชาวค้า นาวาขี้ล่อง มานั้น
มันก็ จับผูกไว้ เทฮื้อรบเอา แท้แล้ว
มันก็ ทำลับเลี้ยว กังวลหลายสิ่ง

มันก็แข็งว่า เป็นข้าเจ้า บ่มีย้านหย่อนใผ แท้แล้ว
เลยเล่า อัปปลาภค้า บ่มีใผเที่ยวท่อง มานั้น
มันก็ ทำแก่เข้ม เป็นเจ้าผู้เดียว แท้แล้ว
มันก็ แข็งข่มแพ้ หัวเมืองทั้งแปด
จักเข้า เป็นข่าวแก้ว ตีข่าหมู่ละแด
คนก็ ตายมอดเมี้ยน มีหลายอนันต์เนก จริงแล้วฯ”

เจ้าก็ สมเสพชู้ สายหมู่ไทยครัว
เหมือนดัง เดียรฉานสัตว์ บ่กลัวสังแท้
มันก็ ทำลบเลี้ยว หลายสิ่งนานา
ผิเอา เขาคนตาย ข่มเหงจริงแท้
หญิงใด นมยานนั้น จำเสียพอบาท
หญิงใด นมเค่งนั้น เสียแท้ห้าสลึง หั้นแล้ว
ยามเมื่อ การเมืองฮ้อน ลูกอ่อนบ่ทันกิน
มันจัก เนิ่นนานเสีย ห่างการภายหน้า

อันนี้ จาแต่น้อย หวนเหตุพองาม เจ้าเอย
ครั้นว่า จาไปเหมิด หน่ายสะอางบ่ควรเจ้า
พอเมื่อ เหมิดเขตแล้ว นมแห่งฤดูฝน
ฝูงหมู่ นายกองสัก ออกมาหล่ำซ้ำฯ
เจ้าก็ อาญัติให้ ฝูงหมู่กองสัก
สูจึง ไปเขียนเอา ซื่อเขาตงเสี้ยง
ตั้งแต่ หญิงซายซ้อน ผัวเมียมีคู่
ซายบ่ มีคู่ซ้อน เอาแท้ทีเดียว หั้นเทอญ

เขาก็ แจ้งข้อแล้ว เลยเล่าลาไป
เถิงกาฬสินธุ์ เร่งคนมาเฝ้า
สักเลกพร้อม ทั้งเขียนเอาซื่อ
หมดถ้วนแล้ว กลายขึ้นสู่ละคร
ซายละครฟ้าว จัดกันปัดขอด
มาก่อตั้ง ศาลกว้างถ้านาย
เจ้าฮอดแล้ว พักจอดในศาล
ฝูงเสนา เร่งคนมาเฝ้า
สักเลขพร้อม เขียนขื่อนามกร
ทั้งวันคืน บ่ขาดยามคราวน้อย”
(พื้นเวียง)
การ กวาดต้อนผู้คนมาสักเลก ทำความระส่ำระสายต่อหัวเมืองอีสานมากนัก เพราะวิธีการที่ค่อนข้างจะรุนแรงและโหดร้ายตามพรรณนาไว้ใน “พื้นเวียง” ซึ่งวิเคราะห์ดูน่าจะเห็นจริง เพราะการสักเลกซึ่งมีขึ้นครั้งแรกในหัวเมืองอีสานนำความตื่นตระหนกมายังผู้ คน และกระจายกว้างออกไปอย่างรวดเร็ว จนผู้คนทางหัวเมืองอีสานหนีไปยังเมืองเวียงจันทน์มากขึ้นทุกวัน

และท้ายที่สุดก็มาถึง เมื่อประชากรลาวและข่าเดือดร้อนแสนเข็ญ เจ้าอนุวงศ์ก็เหลือที่จะอดกลั้น
“เคียดที่ ไทยขี้ฮ้าย เมืองขว้ำมุ่นวาย แท้แล้ว
จักผูกปิ้ง ตีฆ่าแม่นใจ แท้แล้ว
เคียดที่ มันแป้ม้าง ปองจูดเมืองเสีย ดังนั้น
บัดนี้ เวรนำทัน คอบมันลางแล้วฯ

(พื้นเวียง)
ตาม เอกสาร “พื้นเวียง” กล่าวว่า เจ้าอนุวงศ์ยกทัพหลวงออกจากเวียงจันทน์เพื่อปราบยุคเข็ญ และปกป้องอาณาประชาราษฎร์ของพระองค์ ฉะนั้นเป้าหมายในการโจมตีคือเมืองนครราชสีมา และเมืองในบริเวณใกล้เคียงเท่านั้น แต่แผนการณืของพระยากำแหงสงครามก็บรรลุถึงเป้าหมายอย่างรวดเร็วเพราะได้ส่ง ข่าวไปทางกรุงเทพฯ ทันที ว่าเจ้าอนุวงศ์ก่อนขบถต่อราชสำนักสยาม กำลังบ่ายหน้าเข้าตีนครราชสีมาและเข้ายึดกรุงเทพฯ ในที่สุด

ประชุมจดหมายเหตุเรื่องปราบขบถเวียงจันทน์ ได้บันทึกเหตุการณ์ครั้งนี้ว่า

“ถึง ปีวอก พ.ศ.๒๓๖๗ พระบาทสมเด็จฯ พระพุทธเลิศหล้านภาลัยสวรรค เจ้าอนุวงศ์ลงมาถวายพระเพลิงพระบรมศพ เมื่อปีระกา พ.ศ.๒๓๖๘ ประจวบเวลาอังกฤษให้เฮนรี่ เบอร์นี่ เป็นทูตเข้ามาทำสัญญา ฝ่ายไทยในชั้นแรกไม่อยากทำต้องปรึกษาโต้ตอบกันอยู่ช้านาน ในเวลาเมื่อเจ้าอนุวงศ์อยู่ในกรุงเทพฯ เจ้าอนุวงศ์ลงมาครั้งนั้นเชื่อว่าได้สนิทชิดชอบกับพระบามสมเด็จพระนั่งเกล้า เจ้าอยู่หัว จะเห็นทูลขอร้องอย่างไรคงทรงยินยอม จึงทูลขอแบ่งพวกครัวชาวเวียงจันทน์ที่ได้กวาดต้อนลงมา เมื่อกองทัพไทยขึ้นไปตีกรุงศรีสัตนาคนหุตครั้งกรุงธนบุรี จะเอากลับขึ้นไปบ้านเมืองพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระดำริว่า พวกครัวก็ได้มาตั้งภูมิลำเนาเป็นหลักแหล่งอยู่หัวเมืองชั้นในแล้ว ถ้าพระราชทานไปแม้แต่พวกใดพวกหนึ่ง พวกอื่นก็จะพากันกำเริบ จึงไม่พระราชทานตามประสงค์ เจ้าอนุวงศ์รู้สึกอัปยศ กลับขึ้นไปเวียงจันทน์ก็ตั้งต้นคิดการขบถ เห็นด้วยว่าเวียดนามเข้ามาทางตามประสงค์ เห็นด้วยว่าเวียดนามขยายอำนาจเข้ามาทางกรุงกัมพูชา ตั้งแต่รัชกาลที่ 2 ไทยก็ต้องเอาใจดีต่อเวียดนาม แต่ไทยเกรงจะเกิดทั้งศึกพม่าและศึกเวียดนามขึ้นเป็น 2 ทาง เวียดนามได้เมืองเขมรแล้วกำลังคิดจะขยายอำนาจต่อไปขึ้นทางเมืองลาว ถึงจะตั้งตัวเป็นอิสระ ไหนไทยจะกล้าขึ้นไปปราบปราบอย่างแต่ก่อน เจ้าอนุวงศ์จึงไปฝากฝ่ายกับเวียดนามหมายจะเอาเป็นกำลังต่อสู้ไทย พอถึงปีจอ พ.ศ.๒๓๙๖ มีข่าวเล่าลือไปถึงเมือเวียงจันทน์ว่าไทยเกิดวิวาทกับอังกฤษ อังกฤษจะยกทัพเรือมาตีกรุงเทพฯเจ้าอนุวงศ์เห็นเป็นโอกาสก็ออกหน้าก่อขบถ เจ้าอนุวงศ์ก็เข้ายึดเมืองนครราชสีมา แล้วให้เจ้าราชวงศ์ยกทัพหน้าลงมากวาดต้อนผู้คนที่เมืองสระบุรี ฝ่ายกรุงเทพฯรู้ว่าเจ้าอนุวงศ์เป็นขบถต่อเมื่อเจ้าอนุวงศ์ได้เมือง นครราชสีมาแล้ว ก็เร่งกะเกณฑ์กองทัพทันที และในขณะที่กำลังเกณฑ์กองทัพนั้นได้ข่าวซ้ำลงมาว่าข้าศึกเข้ามาถึงเมือง สระบุรี ทางอีก ๓ วัน จะถึงกรุงเทพฯ ไม่ทราบแน่ว่าข้าศึกจะมีกำลังลงมามากน้อยเท่าไร ก็ต้องตระเตรียมป้องกันพระนคร” 25

จะเห็นได้ว่าข้อมูลที่ ทางกรุงเทพฯ ทราบข่าวก็คือ ข้อมูลที่ได้จากเจ้าเมืองนครราชสีมาเท่านั้น โดยมิได้วิเคราะห์ถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงๆ หรือสอบสวนจากฝ่ายเมืองเวียงจันทน์ ความจริงแล้ว ก่อนที่เจ้าอนุวงศ์จะยกทัพข้ามโขงมาตีเมืองนครราชสีมานั้น พระองค์ได้มีพระราชสาส์นถึงราชสำนักสยาม ๑ ฉบับ และพระราชสาส์นเจ้าอนุวงศ์ทางราชสำนักสยามเห็นว่าเป็นการวางแผนล่วงหน้า

——-

ความในพระราชสาส์นมีว่า

“ขอเดชะใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทปกเกล้าปกกระหม่อมควรมิควรข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานโทษ ขอพระราชทานชีวิต
ด้วย อยู่ ณ วันพุธ เดือน ๑๐ ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีจอ อัฐศกเจ้าราชวงศ์เชิญศุภอักษรขึ้น โปรดเกล้า โปรดกระหม่อมข้าพระพุทธเจ้า ๒ ฉบับ มีข้อความเป็นหลายปราการกับคำสัญญาอังกฤษ ๑๔ ข้อ และว่าแม้นจะมีราชการมาจริงสมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวก็หวังพระทัยอยู่ที่ข้า พระพุทธเจ้า คงจะลงมาช่วยแน่ ถ้ามีศุภอักษรบอกข่าวราชการขึ้นไปเมื่อใด ก็อย่าให้ข้าพระพุทธเจ้าประมาทนอนใจอยู่ ให้เร่งกองทัพลงมาช่วยคิดราชการให้ทันท่วงทีโดยเร็วนั้น ข้าพระพุทธเจ้ารับใส่เกล้าใส่กระหม่อมทุกประการแล้ว ราชการครั้งนี้ แต่อังกฤษเข้ามาลำเดียว ราษฎรก็ระส่ำระสายรวนเรอยู่ ด้วยว่าไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินได้รับความเดือนร้อนบอบช้ำนัก เมืองใด ๆจะไม่ได้ขาย บุตรและภรรยาก็ไม่มี ที่ทนได้ก็อยู่ ที่ทนไม่ได้ก็หลบหลีกหนีเข้าป่าหาที่พึ่งไม่ได้ บรรดาลาวทั้งปวงมีแต่จะหนีเข้ามาหาข้าพระพุทธเจ้า เหลือสติกำลังข้าพระพุทธเจ้าจะห้ามปรามไว้ ครั้นข้าพระพุทธเจ้าจะลงมาเผ้าทูลละอองธุลีพระบาท พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ณ กรุงเทพฯมหานคร กราบทูลพระกรุณาชี้แจง เป็นแต่ข้าพระพุทธเจ้าคนเดียว เหลือสติกำลังข้าพระพุทธเจ้าจะกราบทูลพระกรุณาคัดง้าง ถ้าแลพม่ายอมเข้ามาอังกฤษเหมือนศุภอักษรขึ้นไปโปรดเกล้าโปรดกระหม่อม – ข้าพระพุทธเจ้านั้น ข้าพระพุทธเจ้าเห็นว่าจะเป็นทัพกระหนาบ พม่าจะเป็นทัพบก อังกฤษจะเป็นทัพเรือ ข้าพระพุทธเจ้าจึงได้จัดให้อุปราชไปอยู่เมืองร้อยเอ็ด เจ้าโถงอยู่เมืองสุวรรณภูมิ เจ้าป่าสักอยู่เมืองอุบล เพี้ยซ้ายอยู่เมืองหล่มศักดิ์ ตัวข้าพเจ้าอยู่นครราชสีมา เกลือกว่าจะมีราชการเอาคนจึงจะได้ทันท่วงทีจะโปรดเกล้าฯ ให้ข้าพระพุทธเจ้าจัดกองทัพลงมารักษาพระองค์อยู่ ณ กรุงเทพมหานคร ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานรับใส่เกล้าฯ จัดลงมาหมื่นหนึ่ง คนหัวเมืองลาวทั้งปวงก็ทรงทราบอยู่ในบัญชีสักเลกทุกประการ คนเมืองนครราชสีมากับคนเมือง ข้าพระพุทธเจ้าขอพระราชทานรับใส่เกล้าคิดจะให้มีทัพผี จึงจะรับทัพอังกฤษได้ถนัด ทัพผีส่วนเขมรจะได้สองหมื่นเศษ จะไม่ให้คนเก่าต้องหนักมือ ถ้าผู้ใดไม่อยู่ในบังคับ ข้าพระพุทธเจ้าจะคิดเป็นทรยศจากใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่ หัวนั้น ขอพระราชทานอย่าให้ทรงพระดำริถึงเป็นอันขาดทีเดียว ครั้นข้าพระพุทธเจ้าอยู่หัว ณ กรุงเทพมหานครครั้งนี้ ข้าพระพุทธเจ้าได้ทำราชการฉลองพระเดชพระคุณสำเร็จแล้วเมื่อใด ข้าพระพุทธเจ้าจึงขอพระราชทานลงมาเฝ้าใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทสมเด็จพระเจ้า อยู่หัว ข้าพระพุทธเจ้าจึงได้ให้เจ้าราชวงศ์ลงมาแจ้งการ

ควรมิควรสุดแล้วแต่จะโปรด ขอพระราชทานกราบทูลพระกรุณาใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ณ วันพฤหัสบดี เดือนยี่ แรม ๑๔ ค่ำ ปีจอ อัฐศก” 26

การ ยกทัพของเจ้าอนุวงศ์จากเวียงจันทน์ข้ามแม่น้ำโขงเข้ามายึดเมืองนครราชสีมา นั้น ทางกรุงเทพฯ คิดว่าเจ้าอนุวงศ์เตรียมการก่อขบถมานานแล้วเพราะเอาใจฝักใฝ่เวียดนาม อีกทั้งรู้ว่ากรุงเทพฯ กำลังถูกคุกคาม การประเมินสถานการณ์รับความพอดีกับข้อมูลที่ได้จากเมืองนครราชสีมา ทำให้กรุงเทพฯมองเวียงจันทน์อย่างอาฆาตมาดร้ายสิ่งที่กรุงเทพฯ จะต้องทำให้สมกับความขบถก็คือ การเผาเวียงจันทน์ให้ราบเป็นหน้ากลอง

เมื่อเป็นเช่นนี้ ทางกรุงเทพฯ จึงเตรียมยกทัพขึ้นไปต่อสู้กับเจ้าอนุวงศ์ทันที

ถ้า พิจารณาจากพื้นเวียงแล้ว จะเห็นได้ว่าขณะนั้นเจ้าอนุวงศ์มิได้มุ่งหมายจะก่อขบถต่อกรุงเทพฯโดยตรง ปัญหาที่แท้จริงของเจ้าอนุวงศ์ก็คือการกวาดล้างอำนาจอันไม่เป็นธรรมของเจ้า เมืองนครราชสีมาและการชำระล้างการสักเลก ซึ่งเป็นการกระทำโดยอำนาจจากศูนย์กลางที่ค่อนข้างโหดร้ายอย่างที่ไม่ปรากฎมา ก่อน และแน่นอนย่อมกระทบถึงประโยชน์ของทางกรุงเทพฯ ด้วย

อีกประการ หนึ่ง การเตรียมทัพของเจ้าอนุวงศ์ มิใช่ทัพที่ยิ่งใหญ่ที่หมายจะตีกรุงเทพฯตามเอกสารฝ่ายไทย ในชั้นต้นพระองค์อาจต้องการทำลายล้างความไม่เป็นธรรม แต่เมื่อไม่สามารถควบคุมหัวเมืองต่างๆ ได้ เจ้าอนุวงศ์จึงเปลี่ยนใจเป็นการกวาดต้อน ชาวลาวที่ถูกกดขี่กลับถิ่นฐานบ้านเกิดเมืองนอน รวมถึงการกวาดต้อนเชลยไทย (บางส่วน) ไปด้วย

พิจารณาดูตามพระราชสาส์นที่เจ้าอนุวงศ์ส่งไปยัง สำนักสยามพอพิจารณาได้ว่า การที่พระองค์ออกปราบยุคเข็ญหัวเมืองลาวนั้น พระองค์แจ้งมาให้ทางกรุงเทพฯ ทราบแล้วโดยเอาเหตุการณ์เกี่ยวกับการคุกคามของอังกฤษมาเป็นข้ออ้าง และพระองค์ต้องการชำระบัญชีที่เมืองนครราชสีมาพระองค์คิดว่าสิ่งที่คิดไว้คง สำเร็จ จึงได้ระบุไว้ในจดหมายว่า พระองค์เองตั้งทัพคอยช่วยเหลือกรุงเทพฯอยู่ที่นครราชสีมา ส่วนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในหัวเมืองลาวนั้น พระองค์จะลงมาชี้แจงต่อราชสำนักสยามโดยตัวของพระองค์เอง

แต่การได้ ข้อมูลเพียงด้านเดียวของทางกรุงเทพฯ จึงได้วิเคราะห์กองทัพของเจ้าอนุวงศ์ผิดไป แต่ข้อเท็จจริงกลับกลายเป็นว่า เจ้าอนุวงศ์ลงมาถึงสระบุรีก็เพียงกวาดต้อนผู้คน ซึ่งเป็นชาวลาวกลับเวียงจันทน์เท่านั้น

เอกสารกรุงเทพฯ ได้แก่พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์ ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ กล่าวถึงเหตุการณ์ตอนนี้ว่า เหตุที่เจ้าอนุวงศ์เปลี่ยนใจไม่มาตีกรุงเทพฯ ก็เพราะว่าเป็นเพราะพระบารมีของรัชกาลที่ 3 ทำให้เจ้าอนุวงศ์เปลี่ยนใจ

“มี คำกล่าวถามมาว่า อนุยกกองทัพลงมาตีกรุงแล้วทำไมไม่ยกลงมาทีเดียว เห็นที่กรุงไม่ทันรู้ตัวก็จะได้โดยง่ายเป็นเพราะเหตุไรจึงไปกวาดครอบครัว อยู่ที่เมืองนครราชสีมาจนกรุงรู้จัดกองทัพขึ้นไปสู้รบทันท่วงที แก้ว่าเหตุ 3 ประการ คือ กรุงศรีอยุธยาไม่ถึงคราวจะเสีย พระบารมีพระเจ้าอยู่หัวยังมีมากอยู่ บันดาลให้อนุคิดผิดไป ประการหนึ่ง จะคิดตามทำนองศึก อนุเห็นว่าจะยกเลยลงไปกรุงทีเดียวนั้นก็เป็นที่ระวังหลังอยู่ จึงจัดแจงกวาดครอบครัวเสียให้สิ้นเชิงก่อนไม่มีกังวลหลังแล้วจึงจะยกลงมา การตีเมืองนครราชสีมานั้นก็คิดตั้งเป็นการปี มียุ้งฉางโตใหญ่ถ่ายเสบียงอาหารไว้มากประการหนึ่ง ใจอนุเป็นคนขลาดคิดการสิ่งไรก็มักถอยหน้าถอยหลังวน ๆเวียน อยู่จึงเป็นดังนี้” 27

ข้อเท็จจริงจะเป็นอย่างไรก็ตามแต่ในที่สุด แผนการณ์ของเจ้าอนุวงศ์ผิดพลาดและล้มเหลวทุกประการ ความพยายามที่ต้องการช่วยเหลือชาวพื้นเมือง ทำให้พระองค์กลับกลายเป็นการขบถต่อกรุงเทพฯ และเมื่อถูกกล่าวหาว่าเป็นขบถต่อราชสำนักสยาม เจ้าอนุวงศ์ก็สั่งอพยพชาวลาวข้าวฝั่งโขงกลับคืนเวียงจันทน์ ในที่สุดถูกทัพจากกรุงเทพฯ ตีแตกพ่ายไปอย่างยับเยิน ทัพไทยบุกเข้ายึดเวียงจันทน์ได้ เจ้าอนุวงศ์หนีไปพึ่งเวียดนาม

เหตุการณ์ ในตอนนี้ “พื้นเวียง” กล่าวอย่างไม่ชัดแจ้งนัก แต่เอกสารกรุงเทพฯ คือ พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 กล่าวบันทึกว่า พระยาราชสุภาวดีแม่ทัพ ได้จัดให้คนลาวปกครองเวียงจันทน์กันเอง เสร็จแล้วก็ยกทัพกลับกรุงเทพฯ แต่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงกริ้วมาก เพราะไม่ทำลายล้างเมืองเวียงจันทน์ให้สาบสูญ “การสงครามครั้งนี้พระราชสุภาวดีได้ยศแค่ว่าที่สมุหนายก เพราะไม่โปรดที่แม่ทัพไทยไม่เผาเวียงจันทน์” 28

สิ่งดังกล่าวจึง เป็นเรื่องที่พอจะกล่าวได้ว่า ทรงราชสำนักสยามโกรธแค้นที่ลาวเป็นขบถ จึงโปรดให้เผาเวียงจันทน์ทิ้งเสีย แต่เมื่อพระยาราชสุภาวดีแม่ทัพไทยตีเวียงจันทน์ได้แต่ไม่ทำลาย ทั้งยังให้ชาวลาวปกครองกันเองเสียด้วยซ้ำ นักการทหารคงมองไปว่า การเผาเวียงจันทน์นั้นทำได้ง่าย แต่ผลที่ได้นั้นกลับเป็นผลเสียมากกว่าผลดี เพราะแม่ทัพอาจจะเห็นว่าเป็นการล้มล้างดินแดนกันชนระหว่างไทยกับเวียดนาม เสียเอง ทำให้เวียดนามเข้าแทรกแซงได้ง่าย การสนับสนุนคนพื้นเมืองที่จงรักภักดีขึ้นปกครองน่าจะมีประโยชน์กว่า แต่เมื่อไม่สมพระราชหฤทัย ว่าที่สมุหนายกยกทัพไปตีเวียงจันทน์อีกครั้งหนึ่ง โดยมีเป้าหมายประการสำคัญคือ เผานครเวียงจันทน์ให้ราบเป็นหน้ากลอง 29

————-

และ ในที่สุดนครเวียงจันทน์อันรุ่งโรจน์ ของศรีสัตนาคนหุตก็ถูกเผาลงราบคาบสมความมุ่งหมายของกรุงเทพฯ ทุกประการ เจ้าอนุวงศ์ก็ถูกจับตัวได้พร้อมพระบรมวงศานุวงศ์ และถูกนำตัวส่งกรุงเทพฯ พระราชวงศ์ลาวที่ถูกจับ ถูกลำเลียงลงมาขังไว้ที่เมืองสระบุรี และถูกนำไปบรรจุในกรงก่อนที่จะนำตัวเข้ากรุงเทพฯ

พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 ได้บันทึกถึงเหตุการณ์ในครั้งนี้ไว้ว่า

“เจ้า พระยาราชสุภาวดีจึงให้พระอนุรักษโยธา พระโยธาสงคราม หลวงเทพนรินทร์ พระนครเจ้าเมืองขอนแก่นราชวงศ์เมืองชนบท กับไพร่ 300 คน คุมตัวอนุกับครอบครัวลงมาส่งถึงเมืองสระบุรี พระยาพิไชยวารีขึ้นไปตั้งรับครอบครัวลงมาส่งเสบียงอยู่นั้น ก็ทำกรงใส่อนุ ตั้งประจานไว้กลางเรือ ให้พระอนุรักษ์โยธา พระโยธาสงครามตระเวนลงมาถึงกรุงเทพมหานคร วันเดือนยี่ ขึ้น ๑๑ ค่ำ โปรดให้จำไว้ทิมแปดตำรวจบุตรหลายชายหญิง และภรรยาน้อยก็ส่งไปเป็นชาวสะดึงทั้งสิ้น
แล้วรับสั่งให้ทำที่ประจานลง หน้าพระที่นั่งพุทธไธยสวรรย์ ทำเป็นกรงเหล็กใหญ่สำหรับใส่อนุที่รั้วตารางล้อมรอบทั้ง ๔ ด้าน มีกรงเหล็กน้อยๆ สำหรับใส่บุตรหลาน ภรรยาอนุถึง ๑๓ กรง มีเครื่องกรมกรณ์ คือ ครก สาก สำหรับโขลก มีเบ็ดสำหรับเกี่ยวแขวน มีกะทะสำหรับต้ม มีขวานผ่าอก มีเลื่อยสำหรับเลื่อยไว้ครบทุกสิ่ง แล้วตั้งขาหยั่งเสียบแป้นเวลาเชัา ๆไขอนุกับอ้ายโยปาศัก ๑ อ้ายโปสุทธิสาร ๑ อ้ายเต้ ๑ อ้ายดวงจันทร์ ๑ อ้ายสุวรรณจักร ๑ อ้ายปัน ๑ บุตรอนุ ๗ คน อีคำปล้องภรรยาอนุ ๑ อ้ายสุริยะ ๑ อ้ายง่อนคำใหญ๋ ๑ อ้ายปาน ๑ อ้ายคำบุ ๑ อ้ายดี ๑ หลานอนุห้าคนรวม ๑๔ คน ออกมาขังไว้ในกรงจำครบแล้ว ให้นางคำปล้องเป็นอัครเทพีถึงพัดกางหมากเข้าไปนั่งปรนนิบัติอยู่ในกรง ให้นางเมียน้อยสาว ๆซึ่งเจ้าพระยาสุภาวดีส่งมาอีกในครั้งหลังนั้น แต่งตัวถือกระบายใส่ข้าวปลาอาหารไปเลี้ยงกันที่ประจาน ราษฎรชายหญิงทั้งในกรุงทั้งนอกกรุงพากันมาดูแน่นอัดไปทุกเวลามิได้ขาดที่ลูก ยังญาติพี่น้องต้องเกณฑ์ไปทัพตายเสียครั้งนั้น ก็มานั่งบ่นพรรณนาด่าแช่งทุกวัน
ครั้งเวลาบ่ายแดดร่มก็เอาบุตรหลานที่ จับได้มาขึ้นขาหย่างเป็นแถวกันไปร้องประจานโทษต่อเวลาจวนพลบก็เอาเข้ามาจำ ไว้ที่ทิมดังเก่า ทำดั่งนี้อยู่ได้ประมาณ ๗ วัน ๘ วัน พออนุป่วยเป็นโรคลงโลหิตก็ตายโปรดให้เอาศพไปเสียบประจานไว้ที่สำเหร่” 30

เจ้า อนุวงศ์สิ้นพระชนม์ลงอย่างน่าอเนจอนาถ และพระศพของพระองค์ ถูกเสียบประจานไว้ในฐานะหัวหน้าขบถ ผู้เขียนพื้นเวียงน่าจะทราบพฤติการณ์ของผู้ชนะที่กระทำต่อผู้แพ้ แต่ด้วยความเคารพนับถือในวีรกรรมที่พระองค์ได้ต่อสู้เพื่อปกป้องชาวพื้น เมือง จนพระองค์ต้องสูญเสียทุกสิ่งทุกอย่างไปนั้น ทำให้ผู้แต่งได้พรรณนาถึงความตายอันยิ่งใหญ่ของเจ้าอนุวงศ์ ซึ่งเป็นความงามของกวีที่มีต่อบุคคลที่รักอย่างสุดซึ้ง


————–
“แต่นั้น ยั้งขม่อมเจ้า ลดชั่วสารมรณ์
พระก็ ลาสงสาร สู่ไตรพดึงส์แก้ว
เขาก็ แปลงศพสร้าง ประนมอวนถวาย พระองค์นั้น
คำและแก้ว แสงเลื่อมเฮื่อเฮือง
ยาบๆ สร้อย ในศรีเกาะไคว่
ลมพัดต้อง ปลิวเปลื้องแกวหาง
ริจนาแต้ม กินรี เยาะหย่อง
ห่างก่องค้อม แขนส้อย ค่องคือ
ตาคมคิ้ว คงคางเหลียวเหลือด
พือปีกฟ้อน อรอ้วนอ่อนทวย
มีทั้ง ฮูปเทวดาเจ้า ถือธุงเดียรดาษ
พรหมสี่หน้า หยายไว้สู่มุม
เขาก็ งั้นคาบเจ้า บริบวรณ์แล้วจูด
ไฟใส่ขึ้น ประนมแก้วมุ่งคง
ฝูงหมู่สัง โฆเจ้ายวงบุญ บนบอก
เททอดน้ำ ลงเทส่งบุญ
ให้เจ้า เมืออยู่สร้าง เมืองสวรรค์สนุกยิ่ง จริงเทอญ
โลกนี้ บ่เที่ยงแท้ อย่าได้ท่องเที่ยว พระเอย
ศุกทุกข์นั้น ไผบส่องตาเห็น แท้แล้ว
เปนดังกง เกียนผันปิ่นเวียน เลิงเลื้อย”

(พื้นเวียง)

—————-

ภาพที่บรรยายไว้ในพระราชพงศาวดารไทย กับภาพที่ปรากฎในวรรณกรรมพื้นเวียง แม้จะเป็นเรื่องเดียวกัน แต่ช่างแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

มีต่อClick to Download

—–

เชิงอรรถ
1. เรื่องพื้นเวียง เป็นเรื่องหนึ่งที่ชาวภาพตะวันออกเฉียงเหนือ (ตอนบน) นำมาอ่านขับขานกันที่ชุมชน ในงานมงคลต่างๆ โดยเฉพาะในงาน “งันเฮือนดี” คือ ในงานศพ.
2. ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร ได้ปรารภที่งานสัมมนาประวัติศาสตร์อีสาน ปี 2521 ที่วิทยาลัยครูมหาสารคามว่า วรรณกรรมพื้นเวียงได้เคยเข้าที่ประชุมคณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์มาหลายปี แล้ว แต่ท่านก็มิได้เปิดเผยรายละเอียดว่ามีการถกเถียงอะไรกันบ้าง.
3. หนังสือพิมพ์สยามนิกรรายสัปดาห์ ปีที่ 2 ฉบับที่ 69+1 31 ตุลาคม 2521.
4. อ่านเอกสารสัมมนาประวัติศาสตร์อีสาน ปี 2521 วิทยาลัยครูมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยศรีนครินทร์วิโรฬมหาสารคาม ร่วมกันจัดขึ้น, อ่านบทความ ธวัช บุญโณทก เรื่องเอกสารเรื่องพื้นเวียง : บันทึกประวัติศาสตร์ของปราชญ์ชาวอีสาน และธวัช ปุณโณทก เรื่อง พื้นเวียง : การศึกษาประวัติศาสตร์และวรรณกรรมอีสาร, 2523.
5. รายงานผลสัมนาประวัติศาสตร์อีสาน ปี 2521 ยังมิได้มีการจัดพิมพ์เผยแพร่ รายละเอียดอาจตรวจสอบได้ จากวิทยาลัยครูมหาสารคาม และมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฬมหาสารคาม ได้บันทึกเทปไว้.
6. เอกสารโรเนียวเรื่องพื้นเวียง หรือพงศาวดารเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ ที่พิมพ์เผยแพร่ในวงแคบๆ นั้น กล่าวกันว่าเป็นต้นฉบับเดิมที่อยู่ในหอสมุดแห่งชาติ เขียนบนใบลานระบุว่าเณรสิง เป็นผู้จาร (คัดลอก) และซาเสนเป็นเจ้าของใบลาน เรื่องพื้นเวียงนี้มีฉบับอื่นๆ ที่ค้นพบในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่น ฉบับวัดบ้านป่าแซง ฉบับวัดสงเปลือย ฉบับวัดทุ่งสันติวัน ฉบับวัดบ้านบุตร ฉบับวัดเหนือ ฉบับวัดสระแก้ว ฉบับวัดศรีสะอาด ฉบับวัดดอนแก้ว เชียงคา ดูการสำรวจวรรณกรรม อีสานของศูนย์ประสานงานการพระพุทธศาสนาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ วัดทุ่งศรีเมือง อ.เมือง จ.อุบลราชธานี, 2516, และทราบจากการสอบถามอาจารย์ จารุบุตร เรืองสุวรรณ ว่าได้เคยมีการพิมพ์เผยแพร่มาแล้วตั้งแต่ปี พ.ศ.2479 เรียกว่า เพชรพื้นเวียงจันทน์ ดู กำพล ศรีจักร เพชรพื้นเวียงจันทน์ โรงพิมพ์บางขุนพรม. กรุงเทพฯ, 2479.
7. ที่กล่าว่าผู้เขียนดำเนินเรื่องตามที่ตนพบเห็นนั้น คือเขียนขึ้นจากประสบการณ์ที่ตนพบเห็น หรือได้ยินฟังมาอย่างใกล้ชิด เพราะมีเหตุการณ์บางตอนที่ผุ้เขียเข้าใจผิดบางตอนผู้เขียนคิดขึ้นโดยข้อ สมมติฐานผู้เขียนเอง.
8. เอกสารดังกล่าวได้แก่คำให้การของผู้อยู่ในเหตุการณ์ ซึ่งหาย่านได้จากหอสมุดแห่งชาติ พระนคร และได้ตีพิมพ์มาแล้วในหนังสือประชุมจดหมายเหตุ เรื่องปราบขบถเวียงจันทน์ พิมพ์ในงานพระราชทางเพลิงศพ เจ้าจอมมารดา หม่อมราชวงศ์แสงในรัชกาลที่ 4 ปี พ.ศ.2471.
9. ได้แก่ พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 ฉบับพระยาทิพากรวงศ์ ฉบับสมเด็จกรมพระดำรงราชนุภาพและเรื่องจดหมายเหตุเรื่องปราบขบถเจ้าอนุวงศ์ พระนิพนธ์สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ.
10. Wallter F. Valla, Siam Under Rama III, แผ่นดินพระนั่งเกล้า, นิจ ทองโสภิส แปล.
11. ตรวจสอบได้จากการอ้างอิงเอกสารและการใช้ข้อมูลดู Valla อ้างแล้ว (9).
12. ดูได้จากงานค้นคว้าของ จิตร ภูมิศักดิ์, ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาย และขอม และลักษณะทางสังคมของชื่อชนชาติ, 2516 ศรีศักร วัลลิโภดม, บทความเรื่องโยนก ในวารสารเมืองโบราณ ฉบับที่ 3 ปีที่ 2, 2519, ประทีป ชุมพล, การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยโบราณ, 2522 และจากเอกสารชั้นต้นคือ พงศาวดารโยนก อุรังคนิทานเป็นต้น.
13. อ้างจาก (12).
14. ดู พงศาวดารล้านช้าง, ประชุมศาวดารภาคที่ 2, พระราชพงศาวดารลาว (ฉบับกะซวงสึกสาทิการลาว).
15. ดู ถนอม อานามวัฒน์ และคณะ, ประวัติศาสตร์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ ถึงสิ้นสุดอยุธยา, 2521.
16. ดู พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 และอานามสยามยุทธของ ก.ศ.ร. กุหลาบ
17. อ้างแล้ว (1).
18. ดู ธวัช บุญโณทก, เอกสารสัมนาประวัติศาสตร์อีสานเรื่องเอกสารเรื่องพื้นเวียง บันทึกประวัติศาสตร์ของปราชญ์ชาวอีสาน, 2521.
19. ดู Wallter F. Valla, อ้างแล้ว (1).
20. เช่นกรณีการเกิดขบถสาเกียดโง้ง.
21. พระยาทิพากรวงศ์, พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์รัชกาลที่ 3, ประชุมพงศาวดารภาคที่ 70 เรื่องเมืองจำปาศักดิ์.
22. ดู พระราชบัญญัติการเกณฑ์แรงงานไพร่ ในสมัยรัชกาลที่ 2 จากรพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2.
23. มองจากเอกสารพื้นเวียง ซึ่งเอกสารทางกรุงเทพฯ ไม่ได้ให้รายละเอียดอะไร กล่าวเฉพาะกรณีขบถเท่านั้น.
24. 25, 26 ดูประชุมจดหมายเหตุเรื่องปราบขบถเวียงจันทน์อ้างแล้ว (8).
27. 28, 29, 30 ดู พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์รัชกาลที่ 3, อ้างแล้ว (21).
31. คำให้การและใบบอกดูได้จากประชุมจดหมายเหตุเรื่องปราบขบถเวียงจันทร์ 2471 และจากคัดบอกในรัชการลที่ 3 เล่ม 19 ซึ่งตีพิมพ์ในหนังสืออนุสรณ์ในงานฌาปนกิจนางประจักษ์ ศุภอรรถ (เนื่อง อินทะกนก), 2521.
32. อนุสรณ์ในงานฌาปนกิจนางประจักษ์ ศุภอรรถ (เนื่อง อินทะกนก), อ้างแล้ว (30).
33. ศิลปกรสถาน คือ มหาวิทยาลัยศิลปากร.
34. ศาสตราจารย์ศิลป พีระศรี.
35. สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ และเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัตติวงศ์, สาส์นสมเด็จ, เล่มที่ 4 องค์การค้าคุรุสภา, 2505.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 232 other followers

%d bloggers like this: